بخش ۸۳ - در خرقه دادن
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به اهمیت داشتن ایمان و دانایی در زندگی اشاره میکند و نسبت به کسانی که به خاطر نفع مادی توبه میکنند هشدار میدهد. او به این نکته تاکید میکند که دل مؤمن باید پاک و روشن باشد و از علم و معرفت بهرهمند شود تا به یقین برسد. همچنین شاعر به روابط صحیح اجتماعی و حفظ مقام و جایگاه هر فرد در بین مردم اشاره میکند و میگوید که باید توجه به دیانت و اخلاق داشت و از نیکوکاری و خدمت به خلق دریغ نکرد. او در نهایت به مخاطب میگوید که باید ابتدا خود را آزمایش کند و سپس به دیگران کمک کند.
دزد را پیش رخت راه مدهخرنه‌ای خرس را کلاه مده
هوش مصنوعی: به کسی که قابل اعتماد نیست، اجازه نده کنارت باشد و به کسی که ممکن است آسیب برساند، اعتماد نکن.
از سری با چنان پریشانیموی چون میبری به پیشانی؟
هوش مصنوعی: با موهای پریشان و آشفتهات همچون یک دل شاداب، چگونه میتوانی به جلو بیایی؟
با تو میگوید آن حکیم ولیکاول الفکر آخرالعمل
هوش مصنوعی: این حکیم به تو میگوید که شروع کار با فکر و اندیشه است، اما نتیجه نهایی به عمل و اقدام بستگی دارد.
مده، ای خواجه، بی‌گرو زنهارترک را جبه، کرد را دستار
هوش مصنوعی: ای آقا، مراقب باش که بدون دلیل، سر و دلبند را از دست ندهی. همواره باید قدر حجاب و پوشش را دانست و به آن اهمیت داد.
زنده را توبه ده، که دارد جانمرده خود توبه کرد از آب و ز نان
هوش مصنوعی: به شخص زندهای فرصتی دوباره بده تا توبه کند، چرا که او با وجود زندگیاش، جان مردهای در درون دارد که به خاطر آب و نان، توبه کرده است.
آنکه از بهر نان کند توبهمشنو گر به جان کند توبه
هوش مصنوعی: کسی را که به خاطر نان و روزی خود توبه میکند، حرفش را نشنو؛ زیرا که اگر به خاطر جانش هم توبه کند، ارزش ندارد.
نتوان دیو را به راه آوردسر دیوانه در کلاه آورد
هوش مصنوعی: نمیتوان دیو را به مسیر صحیح هدایت کرد، همانطور که نمیتوان دیوانه را در کلاه جا داد.
روستایی که دیشب از دره جستمدهش توبه، کز مصادره جست
هوش مصنوعی: روستایی که شب گذشته از دره بیرون آمد، از خطاها و اشتباهات خود پیمان شکنی میکند، زیرا از تصرف و محدودیتها رهایی یافته است.
نیست آنکو سری به راه کشدبهلش تاقلان شاه کشد
هوش مصنوعی: کسی که جرات نداشته باشد و تلاش نکند، هیچگاه به مقام و شان بزرگی دست نخواهد یافت.
به غرور جلب زنی عاطلحق سلطان چه می‌کنی باطل؟
هوش مصنوعی: به خاطر کسب محبت و جلب توجه یک زن، از حق و مقام خود چه استفادهای خواهی کرد؟ حقیقت و مقام سلطنت بیمعنا میشود.
تو اگر مومنی،فرااست کو؟ور شدی متمن،حراست کو؟
هوش مصنوعی: اگر تو مؤمنی، پس چرا از خدا دوری؟ و اگر آرام هستی، پس چرا از چیزهای خطرناک محافظت نمیکنی؟
فال مؤمن فراست نظرستوین ز تقویم و زیج ما بدرست
هوش مصنوعی: فال مؤمن ناظر به بصیرتی است که از تقوای او ناشی میشود و این قدرت پیشبینی او به دقتی شبیه به تقویم و نجوم وابسته است.
مؤمن از رنگ چهره برخواندآنچه دانا ز دفترش داند
هوش مصنوعی: مؤمن میتواند از حالت چهره دیگران بفهمد که آنها چه میدانند و چه احساسی دارند.
مؤمنانش چو نور می‌بینندآنچه مردم ز دور میبینند
هوش مصنوعی: مؤمنان همچون نور، حقایق را میبینند در حالی که مردم معمولی آنها را از دور مشاهده میکنند.
دل مؤمن بسان آینه استهمه نقشی درو معاینه است
هوش مصنوعی: دل مؤمن مانند آیینهای است که تمامی نقشها و تصاویر را در خود میبیند و درک میکند.
دل، که چشمش به نور حق بیناستزانسوی پردهٔ «ولوشناست»
هوش مصنوعی: دل، که چشمانش به نور حقیقت روشن است، از آن طرف پردهٔ عدم شناخته شده است.
دل بیعلم کی رسد به یقین؟علم حاصل کن، ای پسر، در دین
هوش مصنوعی: دل بیدانش چگونه به یقین میرسد؟ علم یاد بگیر، پسر، در زمینه دین.
عمل از تن بجوی و علم از دلزانکه ایمان چنین شود حاصل
هوش مصنوعی: عمل خود را از بدن بگیر و دانش را از دل بدست آور، زیرا که این گونه است که ایمان به دست میآید.
چون زبان و دل اندرین تصدیقهر دو همداستان شوند و رفیق
هوش مصنوعی: وقتی زبان و دل هر دو با هم توافق کنند و همنظر باشند، به یکدیگر کمک میکنند و هماهنگ عمل میکنند.
تن تتبع کند به پاک رویشود ایمان ازین سه پشت قوی
هوش مصنوعی: بدن انسان به دنبال پاکی و درستی میگردد و از این سه اصل قوی، ایمان و باور به وجود میآید.
هرکس این اعتقاد شد مقدورهمه اجزای او بگیرد نور
هوش مصنوعی: هر کسی که به این باور دست یابد، میتواند تمامی بخشهای وجودش را تحت کنترل خود درآورد و برتری بیابد.
نور معنی اگر نفوذ کندکشف راز نهفته زود کند
هوش مصنوعی: اگر نور فهم و درک به وجود بیاید، رازهای پنهان به سرعت روشن و آشکار میشوند.
در دل ما جزین امانی نیستزانکه ایمان مایمانی نیست
هوش مصنوعی: در دل ما هیچ چیز دیگری به جز امانتی وجود ندارد، چرا که ایمان واقعی در ما نیست.
نه به ایمان کشید سوی یمن؟خرقهٔ مصطفی اویس قرن
هوش مصنوعی: آیا با ایمان به سوی یمن نرفت؟ همان لباس رهبری که به پیامبر اختصاص دارد، اویس قرنی.
حامل خرقه آن دو صاحب حالکه ازیشان رسید دین به کمال
هوش مصنوعی: دو نفر که در حال و مقام والایی هستند، لباس عرفانی را حمل میکنند و از وجود آنها، دین به کمال و تمام رسیده است.
گر چه آن گل به خار بنهفتندزان تفرج چو غنچه بشکفتند
هوش مصنوعی: هرچند که آن گل را در میان خارها قرار دادهاند، اما به خاطر آن شادی و لذت، مانند غنچهای شکوفا شده است.
دل او با گمان چو یار نبوددیدن صورتش به کار نبود
هوش مصنوعی: اگر دل او همچون یار نباشد و به او اعتماد نکنم، جُستجوی دیدن چهرهاش بیفایده است.
روستایی نبود و در ده شدرز خالص به امتحان به شد
هوش مصنوعی: در اینجا به این معناست که در میان مردم روستایی، در زمانی که به آزمون واگذار شدند، یک شخص بزرگ و نیکو درخشان به ظهور رسید.
امتحان دید و غیب‌گویی کردطلب خرقهٔ دو تویی کرد
هوش مصنوعی: او آزمونهایی را گذرانده و قدرت پیشبینی داشت و درخواست چادر و پوشش دوتایی کرد.
تیر ایمان چو بر نشان آمدخرقه و خرده در میان آمد
هوش مصنوعی: زمانی که تیر ایمان به هدف خود برخورد کرد، لباس و زواید آن به وسط آمد.
یمنی صاحب سعادت شدمدنی را یقین زیادت شد
هوش مصنوعی: شخص یمنی که صاحب خوشبختی شده، به مدینه آمده و در آنجا یقین و صداقت او بیشتر شده است.
گر چه در عهد اقالت آوردندحالشان گفت و حالت آوردند
هوش مصنوعی: هرچند در زمان قرار داد، وضعیت و حال آنها را توصیف کردند، اما واقعیت حال آنها به گونهای دیگر است.
قاصد و مقصد این چنین بایدهر کرا کشف سر دین باید
هوش مصنوعی: هر کسی که میخواهد رازی از دین را کشف کند، باید مانند این پیامرسان و مقصد باشد.
خرقه پوشی، تو در چنین کس پوشورنه در خرقه کش سر و مخروش
هوش مصنوعی: اگر در مقام یک عارف و زاهد قرار داری، شایسته است که در رفتار و کردار خود تواضع و سادگی را به نمایش بگذاری. اما اگر در دل خود عمیقاً احساس تکبر و خودبزرگبینی می‌کنی، بهتر است که هیچگونه قید و محدودیتی به خود نپوشانی و خود را از دیگران متمایز ندانی.
چون تو قاضی شدی، مریدان دزدخرقه‌ها رفت و نیست منت و مزد
هوش مصنوعی: وقتی تو به مقام قضاوت رسیدی، پیروان فاسد و دزد، لباسهای مقدس و ارجمند را به سرقت بردهاند و دیگر نه انتظاری از پاداش است و نه بذل کرم و لطف.
میکشی خلق را به بیخردیچه توان کرد چون طبیب بدی؟
هوش مصنوعی: چگونه میتوان به افرادی که به خاطر نادانی خود آسیب میبینند کمک کرد، وقتی که پزشک آنها هم ناشی باشد؟
نه به هر خاطر این نزول کندقابلی جوی، تا قبول کند
هوش مصنوعی: هر کسی اهلیت و شایستگی خاصی دارد که موجب میشود به راحتی مورد پذیرش و توجه قرار نگیرد. برای جلب نظر و قبول شدن، شرایط و دلایل خاصی لازم است.
آنکه در خورد صحبتست و حضورمکن او را به خدمت از خود دور
هوش مصنوعی: کسی که در جمع و معاشرت حاضر است اما به او توجه نمیشود، بهتر است از خود دور باشد و او را در خدمت نگه نداریم.
وآنچه ارباب خدمتند و قیامهر یکی را نگاه دار مقام
هوش مصنوعی: افراد خدمتگزار باید به خوبی در کار خود کوشا باشند و برای هر یک از آنها باید احترام و جایگاه خاصی در نظر گرفته شود.
وانکه لایق بود به خلوت و صوممهل او را دگر به صحبت قوم
هوش مصنوعی: کسی که شایستگی خلوت و عبادت را دارد، دیگر نمیتواند در جمع مردم قرار گیرد.
وان کزین هر سه قوم بیرونندمده این دانه‌شان، که بس دونند
هوش مصنوعی: هر سه گروهی که از این میان خارج هستند، به آنها این دانه را ندهید، زیرا خیلی حقیر و بیارزشاند.
ارمغانی مکن بریشان عرضجز صلوة و زکوة و سنت و فرض
هوش مصنوعی: هرگز در حال برافروختن آتش بدی و فتنه در میان آنها، چیزی جز نماز، زکات، سنت و واجبات را بیان نکن.
گر به هر یک عمامه خواهی داددین به دستار و جامه خواهی داد
هوش مصنوعی: اگر بخواهی به هر کسی که میخواهی عبا و عمامه بدهی، دین هم به لباس و پوشش او مرتبط است.
نقد خویش اول آزمایش کنبعد از آن خلق را نمایش کن
هوش مصنوعی: ابتدا خود را آزمایش کن و نقاط قوت و ضعف خود را بشناس. سپس می توانی دیگران را قضاوت کنی یا نمایش دهی.
چون نکردی تو بد ز نیک جدااز تو طالب کجا رسد به خدا؟
هوش مصنوعی: اگر تو نیکی را از بدی جدا نکردی، پس چطور ممکن است که کسی به خدا برسد؟
چکنی جستجوی بوالهوسان؟زین یکی را به مخلصی برسان
هوش مصنوعی: آیا به دنبال شخصی بیهدف و بیخود هستی؟ از میان این همه، تنها یکی را با صداقت و خلوص پیدا کن.
چون تو اسب و شتر بهم رانیبه گل و گوچو گاو درمانی
هوش مصنوعی: وقتی تو اسب و شتر را همراه هم برانید، به گل و زمین راحتتر میرسید و گاو را هم درمان میکنید.
آنکه سقمو نیاش باید دادگرش افیون دهی بقای تو باد
هوش مصنوعی: اگر کسی به علت ضعف و ناتوانی به کمک و درمان نیاز دارد، حتی اگر به او مسکنی مثل افیون بدهی، باید به او یاری رسانی. در این صورت، بقای تو نیز تضمین شده خواهد بود.
هر که آمد، گرش مرید کنیدر زمستان مگس قدید کنی
هوش مصنوعی: هر کسی که به شما مراجعه کند، اگر او را پیرو خود کنید، در فصل زمستان با مگسها درگیر نخواهید شد.