بخش ۱۲۴ - در بیان علومی که همراه نفس شوند
هوش مصنوعی: در این متن، سخن از علم و نفسانیت انسان در قیامت است و این‌که علم واقعی، همان علم نفس و عقل است که می‌تواند انسان را به حقایق برساند. علم‌های دیگر، چون حدیث و قرآن، تنها ابزارهایی هستند که باید در راستای تسلط بر نفس و عقل استفاده شوند. در واقع، نفس و عقل دو اصل مهم و متصل به یکدیگرند و بر تمامی امور جهان تسلط دارند.
اگر انسان به درک و شناخت این دو نرسد، در دنیا و آخرت دچار آفت خواهد شد. در نهایت، انسان باید تلاش کند تا با شناخت صحیح از خود و مسّرت از علم واقعی، در مسیر رستگاری گام بردارد و از گمراهی و هوس دوری کند. آنگاه است که می‌تواند به جایگاه واقعی‌اش در آسمان‌ها برسد و از ظلمت به نور برود.
در قیامت کجا رود با نفس؟علم هر بوالفضول و هر با خفس
هوش مصنوعی: در روز قیامت، نفس انسان به کجا خواهد رفت؟ علم و دانش هر شخص بیمورد و هر آدم بیارزش چه فایدهای خواهد داشت؟
علم نفسست و عقل و علم‌الهکز جهان با تو میشود همراه
هوش مصنوعی: این جمله به مفهوم این است که علم روانشناسی، عقل و علم الهی در کنار هم قرار دارند و با ما در این دنیا همراه هستند. یعنی میتوان گفت که درک ما از خود، اندیشه و معرفت الهی همه در تعامل با یکدیگر هستند و به ما کمک میکنند تا ارتباط بهتری با دنیای پیرامونمان برقرار کنیم.
وین سه علم ار کنی به عقل نظراز کلام و حدیث نیست به در
هوش مصنوعی: اگر به سه علم با عقل بنگری، خواهی دید که در کلام و حدیث هیچگونه درستی نیست.
علم کان جز حدیث و قرآنستسر بسر ساز و آلت نانست
هوش مصنوعی: دانش جز داستان و قرآن چیز دیگری نیست، همه چیز به آن مرتبط است و وسیلهای برای زندگی است.
جان ازین علم نقش گیرد و بسچه کند علم ترهات و هوس؟
هوش مصنوعی: جان انسان تنها از علم و دانش بهرهمند میشود و به جز این، علم‌های بیپایه و هوسهای زودگذر تأثیری ندارند.
حاصل این سه علم ارچه بسیستزود دریابد، ار به خانه کسیست
هوش مصنوعی: نتیجه این سه دانش اگرچه بسیار است، به زودی درک میشود، اگر به خانه کسی تعلق داشته باشد.
جان بسیطست و این سه علم بسیطتو فرو رفته در وجیز و وسیط
هوش مصنوعی: جان انسان ساده و خالص است و این سه علم نیز به سادگی در مفاهیم کوچک و عمیق گنجانده شدهاند.
زینت عقل چیست؟ دانش و دادشرف نفس؟ خلق خوب نهاد
هوش مصنوعی: زینت عقل چیست؟ دانش و دیانت و شرافت نفس و خلق نیکو.
زین سه هم با تو نقل باید کردنفس را نیز عقل باید کرد
هوش مصنوعی: برای ارتباط با تو، باید از هر سه زاویه صحبت کرد و همچنین باید به خرد و اندیشه اهمیت داد.
و آن دو را در میان چو واسطه نیستبه حقیقت دو نیستند، یکیست
هوش مصنوعی: دو چیز وقتی که میان آنها واسطهای وجود نداشته باشد، در نهایت به یک حقیقت واحد تبدیل میشوند و دیگر نمیتوان آنها را دو چیز جداگانه دانست.
گر نداری سر صداع و نبردگرد این ثالث ثلاثه مگرد
هوش مصنوعی: اگر دچار سردرد نیستی و نمیخواهی درگیری و مسائل اضافی را تجربه کنی، بهتر است دور این موضوعات نچرخ نامناسب و پیچیده بزنید.
نفس و عقلند کدخدای فلکزین دو شاید شد آشنای فلک
هوش مصنوعی: نفس و عقل، دو نیروی کلیدی و مهم هستند که در اداره و کنترل آسمان (کیهان) نقش دارند و از این دو منبع، ممکن است برای درک و آشنایی با جهان بهرهمند شد.
این دو فرمانده، ار ندانندتبه فلک بر شوی، برانندت
هوش مصنوعی: اگر این دو کسی که فرماندهی را در دست دارند، تو را نشناسند، ممکن است به آسمان بروی و از آنجا نیز تو را برانند.
زین سه علم آنکه هست بیگانهندهندش بر آسمان خانه
هوش مصنوعی: کسی که از علم و دانشهای سهگانه (علم دین، علم دنیا و علم اخلاق) بیگانه باشد، جایی در آسمان و مقام عالی نخواهد داشت.
اگر این جا شناختی رستیورنه، جان میکن اندرین پستی
هوش مصنوعی: اگر در اینجا حقیقت را بشناسی، آزاد و رستگار میشوی، وگرنه در این حقارت جان میکنی و رنج میبری.
پی این زاد رو، که زاد اینستروح را توشهٔ معاد اینست
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به این است که زندگی و ساختههای دنیوی انسان، بخصوص اعمال روحانی و معنوی، توشهای برای سفر بعد از مرگ و آخرت خواهد بود. به عبارتی دیگر، اعمال و دستاوردهای انسان در دنیا، همان چیزی است که او را در مسیر آخرت یاری میکند.
هر که او آشنا نشد با نجمهمچو شیطان کند شهابش رجم
هوش مصنوعی: هر کسی که با نور و زیبایی آشنا نشود، مانند شیطان رفتار کرده و در حق آن نور بدی میکند.
دیو چون استراق سمع کندآتشش احتراق جمع کند
هوش مصنوعی: هرگاه دیو به شنیدن پنهانی اقدام کند، آتش خشم و غضبش بیشتر میشود.
تا چو آن آتش اندرو افتدسر معلق‌زنان فرو افتد
هوش مصنوعی: تا زمانی که آن آتش درونش شعلهور باشد، سرش در حال چرخش و بلاتکلیفی است و به سمت پایین میآید.
رفتن دیو تا هوا باشدجای او برفلک کجا باشد؟
هوش مصنوعی: وقتی دیو برود، دیگر جایی برای او در آسمان نخواهد بود.
فلکی چون نبود همراهشبرنیامد کلاه ازین چاهش
هوش مصنوعی: چون ستارهای در آسمان نیست و در کنار او کسی نیست، از این چاه آبی برنمیخیزد.
تو به بادی چو یخ فروبندیبه تفی آخ واخ فرو بندی
هوش مصنوعی: تو مانند باد سردی هستی که اگر به یخ برخورد کند، خود را به فشار و ناراحتی نشان میدهد.
چون توانی گذشت ازین دو نهنک؟مگر آنشب که خورده باشی بنک
هوش مصنوعی: چطور میتوانی از این دو نهنگ عبور کنی؟ مگر این‌که آن شب را پر از خوراک و نوشیدنی کرده باشی.
اعتدال ار ز زر بیاموزیدر اثیر اوفتی، برافروزی
هوش مصنوعی: اگر از طلا (زر) میانهروی را بیاموزی، در اثر آن به ارتفاع و شکوه خواهی رسید.
قلب را سوختن یقین باشدوین اثیر از برای این باشد
هوش مصنوعی: قلب وقتی میسوزد، حتماً نشانهای دارد و این تأثیر به خاطر دلایل خاصی است.
نقد آنکس که خالص آمد تفتاز خلاص اثیر بیرون رفت
هوش مصنوعی: آنکه خالص و بیغش آمد، واقعاً از قید و بندها آزاد شده است و به حقیقتی عمیقتر دست یافته است.
راه گردون پر آتش اندازیستپس تو پنداشتی که بربازیست؟
هوش مصنوعی: زندگی مانند یک عرصهی پر التهاب و پر از چالشهاست، پس آیا واقعاً گمان کردی که همه چیز آسان و بیدردسر است؟
گرنه پیش این زبانه‌ها بودیآسمان آشیانه‌ها بودی
هوش مصنوعی: اگر در برابر این زبانها نبودید، آسمانتان محل سکونتتان میشد.
چون سمندر نگشته آتش‌خوارچون روی بر سپهر آتش بار؟
هوش مصنوعی: چرا سمندر نمیسوزد و در آتش نمیسازد، در حالی که وقتی به آسمان نگاه میکند، آتش میبیند؟
ای چو روباه، نزد شیر مروپیش او باش حق دلیر مرو
هوش مصنوعی: ای روباه، نزد شیر نرو، چون دلیرانه در برابر او قرار بگیر.
گذرت بر اثیر خواهد بودراه بر زمهریر خواهد بود
هوش مصنوعی: عبارت به این معنی است که راه تو در آینده دچار سختی و چالشهایی خواهد شد و ممکن است با مشکلاتی مانند سرما و دشواریهایی مواجه شوی که باید آن را پشت سر بگذاری.
سرد و گرم این دم ار نورزی توزین بسوزی وزان بلرزی تو
هوش مصنوعی: اگر در این لحظه شوخطبعی کنی، میتوانی از مشکلات و سختیها رها شوی و به زندگی شادی ببخشی.
طاقت هیچ سرد و گرمت نیستبه فلک میروی و شرمت نیست
هوش مصنوعی: تو هیچگاه از سختیها و ناملایمات زندگی خسته نمیشوی، به طور مداوم در تلاش و تلاش هستی و از این کار شرمنده نمیشوی.
تا تنت همچو جان نگردد پاکنتوانی گذشت بر افلاک
هوش مصنوعی: تا زمانی که بدنت پاک و خالص نشود، نمیتوانی به مراحل بالاتر و عوالم عالی دست یابی.
چون شود جمع نور با سایهچه سپهر و چه نردبان پایه؟
هوش مصنوعی: زمانی که نور و سایه در هم بیامیزند، دیگر چه فرقی میکند که در آسمان باشیم یا بر روی نردبانی ایستاده باشیم؟
آنکه از آب و خاک مایه نداشتبرفلک شد، که هیچ سایه نداشت
هوش مصنوعی: کسی که هیچ پایه و اساس طبیعی نداشت، به بلندای آسمان رسید، اما هیچ حمایتی نداشت.
سایه زایل شود چو نور آمدغیب بگریخت چون حضور آمد
هوش مصنوعی: زمانی که نور وارد میشود، سایه از بین میرود. غیبت به همان اندازه که حضور مییابد، از ما دور میشود.
هر کرا عقل و روح دایه بودتن او را کدام سایه بود؟
هوش مصنوعی: هر کس که عقل و روحش پرورشدهنده او باشد، بدنش تحت چه سایهای قرار دارد؟
نور بر سایه چون زیادت شدغیب در کسوت شهادت شد
هوش مصنوعی: وقتی نور بر سایه افزوده شود، غیبت به صورت شخصیت نمایان میشود.