غزل شمارهٔ ۱۱۰
هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به عشق جوانی و تأثیرات آن بر دل و زندگی خود اشاره دارد. او رازهایی را که در دل داشته، به ناگاه فاش می‌کند و از نظاره زیبایی‌ها، دلش به تنگ می‌آید. شعر درباره درد و رنج عشق و تأثیر آن بر احساسات و زندگی اوست. شاعر به یاد آهو چشم سیاه و دل‌باختگی‌اش می‌افتد و از دلدادگی‌هایش در کوی معشوق می‌گوید. همچنین به تجربیات تلخی که در عشق داشته و به سرنوشت تقدیر اشاره می‌کند، در نهایت خود را به حافظ، به عنوان کسی که به زلف بتان دل بسته، مرتبط می‌سازد.
پیرانه سَرم عشقِ جوانی به سر افتادوآن راز که در دل بِنَهفتم به درافتاد
در سالهای پیری، شور عشق دوران جوانی در سرم افتاد( یا عشق معشوق جوانی در سرم افتاد و عاشقش شدم) و آن رازی که در قلبم پنهان کرده بودم، آشکار شد.
از راهِ نظر مرغِ دلم گشت هواگیرای دیده نگه کن که به دامِ که درافتاد
هواگیر: پروازی || هوسی، آرزوخواه.
دردا که از آن آهوی مشکینِ سیه چشمچون نافه بسی خونِ دلم در جگر افتاد
هوش مصنوعی: افسوس که از آهوی زیبا و دلربای سیاه چشمی، به خاطر عشق و دردش، خون دل بسیار به وجودم ریخته شده است.
از رهگذرِ خاکِ سرِ کویِ شما بودهر نافه که در دستِ نسیمِ سحر افتاد
هوش مصنوعی: هر نخی که در دست نسیم صبحگاهی افتاده، از مسیر خاکِ سرسوی کوی شما عبور کرده است.
مژگانِ تو تا تیغِ جهانگیر برآوردبس کشتهٔ دل زنده که بر یکدگر افتاد
هوش مصنوعی: چشمان تو به قدری زیبا و تند است که باعث میشود دلهای زیادی از عشق تو جان بسپارند و در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
بس تجربه کردیم در این دِیرِ مکافاتبا دُردکشان هر که درافتاد برافتاد
هوش مصنوعی: ما در این مکان پرچالش به اندازه کافی تجربه کسب کردهایم و میدانیم که هر کس که وارد برزخی از سختیها شود، سرانجام به زمین می‌افتد.
گر جان بدهد سنگِ سیه، لعل نگرددبا طینتِ اصلی چه کُند، بدگهر افتاد
هوش مصنوعی: اگر جان سنگ سیاه هم فدای چیزی شود، باز هم با ذات اصلیاش تغییر نمیکند، چهبسا که ذات ناپاک، هرگز به چیزی خوب و با ارزش تبدیل نمیشود.
حافظ که سرِ زلفِ بتان دست‌کشش بودبس طُرفه حریفی‌ست کَش اکنون به سر افتاد
هوش مصنوعی: حافظ به زیبایی و جذابیت زلفهای معشوق اشاره می‌کند و می‌گوید که این زیبایی و دلربایی به قدری تأثیرگذار است که فردی که روزی بر آن تکیه داشت، حالا خود دچار غم و مشکلات شده است. این نشاندهنده تغییر حال و روز افراد و چگونگی تأثیر عشق و زیبایی بر زندگی انسانهاست.