شمارهٔ ۱۱۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بررسی مفاهیم عشق، نیاز، ناز و مقام می‌پردازد. او بیان می‌کند که ناز بی‌وجود و نیاز بی‌هدف ارزشی ندارد. اگر امیدی به وصال در راهی باشد، قدم‌های رهروان نباید طولانی و بی‌ثمر باشد. شاعر نسبت به عشق و مستی ابراز می‌کند که نباید به نماز و عبادت پرداخت اگر قلبی در این راه نباشد. اهمیت حضور مطرب و ساز در مجلس را نیز به همین شکل زیر سوال می‌برد. او بیان می‌کند که حتی سلطان نیز در مقام و مرتبه‌ای بالا نمی‌تواند به فقرای بی‌پناه بی‌توجه باشد. در نهایت، او به خوبی و لطافت دل و دلنوازی اشاره می‌کند و می‌گوید که هیچ کس نمی‌تواند به قدرت و زیبایی مناظر و احساساتی که او توصیف می‌کند، نزدیک شود. در کل، شعری است در راستای بررسی ارتباطات و احساسات انسانی.
روی نکو بی وجود ناز نباشدناز چه ارزد اگر نیاز نباشد
هوش مصنوعی: زیبایی و وجود بالا ارزش زیادی ندارد، اگر در کنار آن نیاز و ضرورت نباشد. اعتبار و ارزش ناز و زیبایی در حقیقت به نیاز و طلبی که از آن میشود وابسته است.
راه حجاز ار امید وصل توان داشتسر قدم رهروان دراز نباشد
هوش مصنوعی: اگر در جستجوی وصالی از زمین حجاز امیدی باشد، پس قدم‌های راهروان دیگر طولانی نخواهد بود.
مست می عشق را نماز مفرمایکانک نمی رد برو نماز نباشد
هوش مصنوعی: عشق و شور و حالت سرمستی به قدری عمیق است که در این حالت کسی نمی‌تواند به عبادت و نماز توجه کند. در واقع، وقتی در عشق غوطهور هستی، نماز و عبادت دیگر معنای خود را از دست میدهند.
مطرب دستانسرای مجلس او راسوز بود گرچه هیچ ساز نباشد
هوش مصنوعی: آهنگساز مجلس احساس عمیقی دارد و با وجود اینکه هیچ سازی در دست ندارد، همچنان شور و شوقی در دلش احساس می‌کند.
حیف بود دست شه بخون گدایانصید ملخ کار شاهباز نباشد
هوش مصنوعی: ای کاش که دست پادشاه به خون گدایان آلوده نشود، زیرا شکار ملخ کار شاهباز نیست.
بنده چو محمود شد خموش که سلطاندر ره معنی بجز ایاز نباشد
هوش مصنوعی: وقتی که بنده مانند محمود سکوت می‌کند، به این دلیل است که در درک معنا، جز ایاز، کسی در نزد سلطان وجود ندارد.
پیش کسانی که صاحبان نیازندهیچ تنعّم ورای ناز نباشد
هوش مصنوعی: در برابر افرادی که نیازمند هستند، هیچ گونه خوشگذری و لذتجویی بیش از حد مطلوب نیست.
خاطر مردم بلطف صید توان کرددل نبرد هر که دلنواز نباشد
هوش مصنوعی: اگر کسی دلنشین و دلگرمکننده نباشد، نمی‌تواند توجه و عشق مردم را جلب کند. در واقع، فقط با داشتن لطف و محبت میتوان به دلها نفوذ کرد و آنها را به خود جذب کرد.
کس متصور نمی شود که چو خواجوهندوی آن چشم ترکتاز نباشد
هوش مصنوعی: هیچکس نمی‌تواند تصور کند که چشمان زیبای ترکتاز خواجو هندوی وجود نداشته باشد.