بخش ۶ - مثنوی
هوش مصنوعی: در این شعر، عاشق بی‌قرار به خاطر درد عشق مدتی به عبادت و اطاعت روی می‌آورد، اما با صداقت و اخلاص، در جستجوی حقیقت است. او از محبت خدا غافل نیست و در درون خود مشغول ذکر و عبادت است. یک شب معشوقش به او پاسخ می‌دهد که او را دوست دارد، اما عاشق درد و اندوه دارد و از دیگران دوری می‌کند. او به بیماری عشق دچار می‌شود و به دنبال درمان نمی‌گردد، زیرا می‌داند که دردش تنها به خاطر معشوق است و نمی‌توان با دارو درمانش کرد.
آنگاه، او راز عشقش را به محرمش می‌گوید و از او می‌خواهد که این مشکل را به اتابک بگوید. اتابک پس از شنیدن داستان، تصمیم می‌گیرد برای درمان درد عشق او اقدام کند. پس از مشاوره با بزرگان، درخواست ازدواج او را با معشوقش مطرح می‌کند و در نهایت، عقد آن‌ها را می‌بندد. عشق او زندگی‌اش را زیبا و با صفا می‌کند و دلش به آرامش می‌رسد.
عاشق بی‌قرار، از سر دردبه ریا مدتی چو طاعت کرد
هوش مصنوعی: عاشق پریشان حال، به خاطر دردش مدتی به طور ظاهری عبادت کرد.
از ریا دور بود اخلاصشبرد سوی عبادت خاصش
هوش مصنوعی: او از تظاهر و نفاق دور بود و با خالصترین نیت به عبادت خود روی آورد.
بوی تحقیق از آن مجاز شنوددری از عاشقی برو بگشود
هوش مصنوعی: بوی حقیقتی که از آن عالم مجازی به مشام می‌رسد، دروازهای از عشق را برای انسان باز کرده است.
دایما مشتغل به ذکر خداینه به شه راه داد و نی به گدای
هوش مصنوعی: همیشه مشغول یاد خدا باش، نه به پادشاهی و نه به گدایی.
نه شنید از کسی، نه با کس گفتدر عبادت به آشکار و نهفت
هوش مصنوعی: او از کسی چیزی نشنید و با هیچکس در مورد عبادت، نه به صورت آشکار و نه به شکل پنهان صحبت نکرد.
هم رعیت مرید و هم شاهشهمه از ساکنان درگاهش
هوش مصنوعی: هر دو، هم مردم عادی و هم پادشاه، از کسانی هستند که در درگاه او زندگی میکنند و به او وابستهاند.
شبی، آن مه، چو جمله خلق بخفتزد در شیخ و در جوابش گفت:
هوش مصنوعی: شبی، آن ماه وقتی که همهی مردم خواب بودند، به شیخی ندا داد و او نیز به این ندا پاسخ داد.
آنکه معشوق توست؟ گفت: آریگر تو آنی من آن نیم، باری
هوش مصنوعی: معشوق تو کیست؟ او پاسخ داد: اگر تو من باشی، پس من هم همان هستم، خلاصه اینکه.
زد بسی در ولیک سود نداشتنگشود و بر خودش نگذاشت
هوش مصنوعی: او تلاشهای زیادی کرد، اما نفعی نبرد و در نهایت نتوانست مشکلش را حل کند و به خود نیز تحمیل نشد.
شاه خوبان، چو دید آن حالتمتاثر شد از چنان حالت
هوش مصنوعی: سلطان زیبا رویان، وقتی آن وضعیت را دید، از آن حال تحت تأثیر قرار گرفت.
در خود از درد عشق دردی دیدباز گردید و جای می نگزید
هوش مصنوعی: در درون خود، دوباره دردی ناشی از عشق را احساس کرد و نتوانست جایی بماند.
چون که در قصر خویش منزل کردبا هزاران هزار انده و درد
هوش مصنوعی: زمانی که او در قصر خود سکونت گزید، با انبوهی از غم و درد روبهرو شد.
سینه پر سوز ازو و دل بریانجان به دریا غریق و تن به کران
هوش مصنوعی: دل پر از سوز و آتش دارد و جانش در عمق دریا غرق شده، ولی بدنش در ساحل قرار دارد.
گشت بیمار، چو نخورد و نخفتدایما با خود این سخن می‌گفت:
هوش مصنوعی: بیمار وقتی که نه غذا خورد و نه خوابید، مدام با خودش این فکر را میکرد:
طالبم را نگر، که شد مطلوبیا محب مرا، که شد محبوب
هوش مصنوعی: به نگاه کن به طالب و خواهانی که من دارم، او به هدف و مقصودش رسید و محبوبی که من دوست دارم، او هم به مقام محبوبیت و عشق دست یافت.
ای پدر، بهر من طبیب مجویرو، ز بیمار خویش دست بشوی
هوش مصنوعی: ای پدر، برای من دنبال پزشک نرو و از بیمار خودت دست بردار.
کو نداند دوا عنای مراچاره مردن بود بلای مرا
هوش مصنوعی: کسی که نداند، داروی محبت من چارهای برای مرگ من است و همین موضوع، بلای جان من شده است.
درد دل را مجو دوا ز طبیببه نگردد، مگر به بوی حبیب
هوش مصنوعی: اگر میخواهی درد و دل خود را درمان کنی، نباید به پزشک مراجعه کنی، زیرا هیچ درمانی جز عطر محبوب نمیتواند به تو کمک کند.
چون که درد من از طبیب افزودهیچ دارو مرا ندارد سود
هوش مصنوعی: وقتی که درد من با کمک پزشک زیادتر شد، هیچ دارویی برای من فایدهای نداشت.
نیست در دل ز زهر غم آن دردکه به تریاق دفع شاید کرد
هوش مصنوعی: در دل من از تلخی غم، دردی وجود ندارد که بتوان آن را با دارویی درمان کرد.
من خود این درد را دوا دانملیکن از شرم گفت نتوانم
هوش مصنوعی: من خود میدانم که این درد را چگونه درمان کنم، اما به خاطر شرم و خجالت نمیتوانم آن را بیان کنم.
چون به یکبارگی برفت از کاربه اتابک رسید این گفتار
هوش مصنوعی: به طور ناگهانی و بیخبر، همه چیز به یکباره تغییر کرد و به اتابک این حرف رسید.
گفت اتابک که: محرم او کیست؟باز پرسید ازو به خفیه که: چیست؟
هوش مصنوعی: اتابک پرسید: "محرم او چه کسی است؟" سپس به طور پنهانی از او پرسید: "این موضوع چیست؟"
سر عنقاست؟ یا دماغ نهنگ؟زیر دریاست؟ یا به هفت اورنگ؟
هوش مصنوعی: آیا این چیزها فقط تصوراتی از موجودات افسانهای هستند، یا اینکه واقعاً وجود دارند؟ آیا آن‌ها در اعماق دریا پنهاناند یا در عالمهای دیگر؟
چون بپرسید محرمش، به نهفتراز خود را، چنان که بود، بگفت
هوش مصنوعی: وقتی محرم او از او سوال کرد، راز خود را پنهانی گفت، به همان شکلی که بود.
عشق نقلی و چاره‌سازی اوبر غم خویش و بی‌نیازی او
هوش مصنوعی: عشق او به گونهای است که میتواند غمهایش را کاهش دهد و او را از نیازهایش بینیاز سازد.
وآنکه آن شب برفت و وا گردیدکه چه بی‌التفاتی از وی دید
هوش مصنوعی: کسی که در آن شب رفت و دور شد، نمیدانست چه بیتوجهی از او دیده می‌شود.
به تنی خسته و دلی پر غمهمه تقریر کرد با محرم
هوش مصنوعی: با بدنی خسته و دلی پر از غم، همه درد و دلش را با کسی که به او اعتماد دارد، بیان کرد.
چون که محرم شنید ازو این رازگفت در خدمت اتابک باز
هوش مصنوعی: زمانی که جوان محرم این راز را از او شنید، به خدمت اتابک بازگشت و این موضوع را برای او مطرح کرد.
گفت، اتابک چو این سخن بشنید:باید این درد را دوا طلبید
هوش مصنوعی: اتابک وقتی این حرف را شنید، گفت: باید برای این مشکل چارهای بیابیم.
با بزرگان عهد او بر شیخبه تضرع بخواست از در شیخ
هوش مصنوعی: با افراد بزرگ آن زمان عهد و پیمان بست و از شیخ با تضرع و زاری درخواست کرد.
تا گشاید برو طریق وصولکند از راه خادمیش قبول
هوش مصنوعی: تا زمانی که راه رسیدن به او برایت باز شود، باید از طریق خدمت به او پذیرش یابی.
زین نمط پیش او بسی راندندقصهٔ راز پس فرو خواندند
هوش مصنوعی: در اینجا داستانهای زیادی درباره راز و رازورزی نقل کردهاند، اما او پس از شنیدن آن‌ها، به دقت بر آن‌ها توجه کرد و نکات مهم را بررسی کرد.
رقتی در میانه پیدا شداثر عشق او هویدا شد
هوش مصنوعی: در میانه، حسی از تاثر به وجود آمد و عشق او به وضوح نمایان شد.
شیخ، از راه حق، فراغت رابه رضا گفت آن جماعت را:
هوش مصنوعی: شیخ در مسیر حقیقت، آرامش را به رضایت و تسلیم در برابر خواست الهی هدیه کرد به آن گروه.
این بنا بر مراد من منهیدلیک او را مراد او بدهید
هوش مصنوعی: این ساختمان بر اساس خواسته من ساخته نشده است، اما شما میتوانید خواسته او را در نظر بگیرید.
پس اتابک گرفت او را دستپیر عقد نکاح او در بست
هوش مصنوعی: سپس اتابک او را گرفت و دست پیر را برای عقد ازدواج او به کار بست.
پیش دختر از آن خبر بردندهمدمش ساعتی بیاوردند
هوش مصنوعی: خبر را به دختر رساندند و همراه او برای مدتی کسی را آوردند.
یار محبوب و پس محب مریدچون که در آستان شیخ رسید
هوش مصنوعی: وقتی که محبوب و معشوق به سراغ دوست میآیند، مرید و پیرو نیز در کنار آن‌ها به درگاه شیخ حضور پیدا میکنند.
زد سرانگشت بر درش در حالبار دادش، کنون که بود حلال
هوش مصنوعی: با سرانگشت خود بر در منزلی زده و از آن درخواست باران کرده است، حالا که باران ریزش کرده است، آیا این باران بر او حلال است؟
عفت عشق و صدق یار نگرحسن تدبیر و ختم کار نگر
هوش مصنوعی: به اهمیت عفت و صداقت در عشق توجه کن و به زیبایی تدبیر و پایان کار دقت کن.
نیست دل را، به هیچ نوع، از دوستآن صفا کز معاملات نکوست
هوش مصنوعی: دل هیچگاه از دوستی، به هیچ شکلی، آن آرامش و صفایی را که از رفتارهای خوب حاصل می‌شود، دریافت نمیکند.
چون که بنیاد را بر اصل نهادبر دل خود در مراد گشاد
هوش مصنوعی: زمانی که پایه و اساس کار را بر مبنای صحیح قرار داد، دل خود را از خواستهها و آرزوها پر کرد.
عشق او را چو خانه روشن کردخاندانش جهان مزین کرد
هوش مصنوعی: عشق او همچون نوری در خانهاش تابید و خانوادهاش را با زیبایی به دنیا معرفی کرد.