غزل شمارهٔ ۵۰۷
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به تقابل عشق و زهد، درد و زیبایی، و زندگی و مرگ می‌پردازد. او با نگاهی به محبوب خود، آتش دلبستگی را توصیف می‌کند و به مشکلات ناشی از پیری و تنگناهای زندگی اشاره می‌کند. زاهدی که او را از می‌خوارگی منع می‌کند، به مثالی از سفال بدل می‌شود که نمی‌تواند می ناب را جذب کند. همچنین، شاعر تأکید می‌کند که دل خسته از عشق، نمی‌تواند درون خویش آرامش بیابد و با زخم زبان دیگران دست و پنجه نرم می‌کند. او به این نتیجه می‌رسد که در مکان‌هایی که دل‌ها خالی‌اند، نمی‌توان انتظار شنیدن سخنان دلنشین داشت. شعر در نهایت به بیان ناگزیری از شرایط انسانی و دشواری‌های عشق و زندگی می‌پردازد.
از نظر کرد نهان خط رخ آن مهوش راپردگی ساخت شب دل سیه این آتش را
هوش مصنوعی: از نگاه پنهان او، نشانههای چهره زیبا و دلربایش آشکار شد و این شب تاریک دل، به وجود آورنده این آتش سوزان است.
چون برآید نفس از سوختگان در بزمیکه نمک سرمه آواز شود آتش را؟
هوش مصنوعی: وقتی که نفسهای سوختگان در جشن و سروری که نمک و سرمه به آواز بلند می‌شود، چطور میتواند آتش را خاموش کند؟
زاهد خشک برآورد مرا از مشربچون سفالی که کند جذب، می بی غش را
هوش مصنوعی: در اینجا شخص زاهد و خشک درک عمیقتری از حال و شرایط مرا به وجود آورد، همانند سفالی که میتواند به آرامی آب را به خود جذب کند، و من توانستم واقعیتهای درست و خالص را بشناسم.
آه در سینه من محنت پیری نگذاشتکه کمان دل تهی از تیر کند ترکش را
هوش مصنوعی: درد و رنج پیری در دل من چنان سنگینی می‌کند که دیگر نمیتوانم دلم را از احساسات و آرزوها خالی کنم.
خصم سرکش شود از راه تحمل مغلوبخاک خاموش به از آب کند آتش را
هوش مصنوعی: دشمن سرکش با صبر و تحمل تسلیم می‌شود و خاموشی و سکوت از آتش بهتر است.
پرده تیرگی دل نشود رخت سفیدچه دهی عرض به صراف، زر روکش را؟
هوش مصنوعی: اگر دل تاریک باشد، حتی با لباس سفید هم نمی‌توان آن را روشن کرد. چه فایدهای دارد که طلا را به صراف نشان دهی اگر پوشش آن زود از بین برود؟
در شبستان لحد تلخ نگردد خوابشهر که در زندگی از خاک کند مفرش را
هوش مصنوعی: کسی که در زندگی خود از خاک و وابستگیهای دنیوی بگریزد و به راهی دیگر برود، پس از مرگ در شب قبر با حالت تلخی مواجه نخواهد شد و خواب آشفتهای نخواهد داشت.
نبرد زخم زبان سرکشی از طینت عشقچون خس و خار شود بند زبان آتش را؟
هوش مصنوعی: اگر عشق به مانند خس و خار شود، در آن صورت زخم زبان و مخالفتهای روحی، به درد و آتش بدل خواهد شد.
بر سر رحم نیامد به زر و زاری و زوربه چه تدبیر کنم رام، من آن سرکش را؟
هوش مصنوعی: به خاطر محبت و خوشپروری، به هیچگونه ثروت و قدرت و زور جاه و جلال نمیآیم. حالا چه تدبیری باید بیندیشم تا بتوانم آن موجود سرکش و نافرمان را رام کنم؟
هر کجا اهل دلی نیست مزن دم صائبنتوان خواند به هر کس سخن دلکش را
هوش مصنوعی: هر جا که دلهای پاک و اهل معرفت وجود ندارد، صحبت نکن. زیرا نمی‌توان با هر کسی از روی دل و احساسات صحبت کرد.