غزل شمارهٔ ۹۶۵
هوش مصنوعی: این شعر به بیان حال انسان‌ها در دنیای پرمشغله و گرفتار شده است. هر فردی درگیر خود و مشکلاتش است و نمی‌تواند به دیگران کمک کند. در آن، به بی‌فکری انسان‌ها و بی‌توجهی به مسائل دیگران اشاره می‌شود. خضر، به عنوان نماد دانایی و راهنمایی، از اصلاح مشکلات دیگران فارغ است و هر کسی در پی تعمیر و رسیدگی به امور خود است. شاعر نشان می‌دهد که حتی اگر افراد به ظاهر خوبی مانند عیسی هم باشند، در حقیقت هر کس درگیر بار مسئولیت خود است. همچنین، زیبایی و احساسات انسانی نشان داده می‌شود، اما در نهایت همه در دنیای خود غرق شده‌اند و نمی‌توانند به یکدیگر یاری برسانند. تمام این تصاویر به نوعی به خودخواهی و انزوای فردی اشاره دارد.
هر که را دیدیم در عالم گرفتار خودستکار حق بر طاق نسیان مانده، در کار خودست
هوش مصنوعی: هر کسی را که در این دنیا میبینیم، در واقع درگیر خود و مشکلاتش است. کارهای الهی و حقایق به فراموشی سپرده شده و هر کس فقط به کارهای خود مشغول است.
خضر آسوده است از تعمیر دیوار یتیمهر کسی را روی در تعمیر دیوار خودست
هوش مصنوعی: خضر به کار نگهداری و مراقبت از یتیمان نیازی ندارد، زیرا هر فردی باید به فکر اصلاح و بهبود اوضاع خود باشد.
کیست از دوش کسی باری تواند برگرفت؟گر همه عیسی است در فکر خر و بار خودست
هوش مصنوعی: کیست که بتواند بار کسی را از دوش او بردارد؟ حتی اگر همه مثل عیسی باشند، هر کس خود در اندیشهی مشکلات و بارهای خود است.
پرتو حسن ازل افتاده بر دیوار و دردیو چون یوسف در اینجا محو دیدار خودست
هوش مصنوعی: نور زیبایی بینهایت بر دیوار و در دیو نشسته است، مانند یوسف که در اینجا غرق تماشای خود شده است.
گریه شمع از برای ماتم پروانه نیستصبح نزدیک است، در فکر شب تار خودست
هوش مصنوعی: شمع به خاطر غم پروانه نمیگرید، بلکه در دل خود نگران تاریکی شب است و میداند صبح نزدیک است.
چون تواند خار حسرت از دل بلبل کشید؟غنچه بی دست و پا درمانده خار خودست
هوش مصنوعی: چگونه میتواند بلبل از دل خود حسرت را بیرون براند؟ غنچه بدون قدرت و توان، همچنان درگیر خار خود است.
خرجها دخل است چون باشد به جای خویشتنهر که می آید به کار خلق، در کار خودست
هوش مصنوعی: هزینهها و درآمدها بایستی با هم هماهنگ باشند. هر کس که به کمک دیگران میآید، در واقع در حال انجام کاری برای خود نیز هست.
چشم صائب چون صدف برابر گوهر بار نیستزیر بار منت طبع گهربار خودست
هوش مصنوعی: چشم صائب مانند صدفی است که به اندازهای گرانبهاست که نمی‌تواند زیر بار منت و فشار دیگری باشد. او تنها میتواند به زیبایی خود افتخار کند و ارزشش را بشناسد.