غزل شمارهٔ ۱۱۸۱
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی موضوعات غفلت، ناپایداری زندگی و درون‌نگری می‌پردازد. شاعر از غفلت انسان‌ها و خواب آلودگی آن‌ها انتقاد می‌کند و نشان می‌دهد که برخی از مسائل مانند تلخی زندگی و ماتم و شادی به هم مرتبط هستند. او به درون خود نیز اشاره می‌کند و از وجود دزدی که درون انسان‌هاست، سخن می‌گوید. زندگی و زیبایی‌ها تحت تأثیر غفلت‌ها و آلودگی‌ها قرار دارند و تنها افرادی که بیدار و آگاهند، می‌توانند از زیبایی‌های زندگی بهره‌مند شوند. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که حقیقت و زیبایی در یک نقطه وحدت قرار دارد و برای درک آن باید از زوایای مختلف به زندگی نگریست.
هر که غافل را نصیحت می کند دیوانه استخواب غفلت برده را طبل رحیل افسانه است
هوش مصنوعی: هر کسی که به شخصی نادان نصیحت کند، در واقع کار بیهودهای انجام می‌دهد. زیرا آنکه در خواب غفلت است، نمیتواند به حقیقتی که در اطرافش وجود دارد، توجه کند و نصیحت برای او همچون داستانی بیمعنا خواهد بود.
نفس خائن زندگی را تلخ بر من کرده استوای بر آن کس که دزدش در درون خانه است
هوش مصنوعی: زندگی برای من به خاطر خیانت نفس بسیار تلخ شده است. افسوس به حال کسی که در درون خود دشمنی دارد.
ماتم و سور جهان با یکدگر آمیخته استصاف و درد این چمن چون لاله یک پیمانه است
هوش مصنوعی: غم و شادی در این دنیا به هم گره خوردهاند. درد و زیبایی این سرزمین مانند لالهای در یک ظرف به هم آمیخته است.
نیست در فکر گلستان بلبل بی درد مابس که در کنج قفس مشغول آب و دانه است
هوش مصنوعی: بلبل در قفس مشغول خوردن آب و دانه است و به فکر گلستان نیست، زیرا دردی ندارد که او را به یاد آنجا بیندازد.
تا دهن بازست روزی می رسد از خواب غیبعقد دندانها کلید رزق را دندانه است
هوش مصنوعی: تا زمانی که انسان زبان باز کند و سخن بگوید، روزی او خواهد رسید. از خواب غفلت بیرون خواهد آمد و متوجه خواهد شد که دندانها به عنوان نماد و وسیلهای برای رشد و تامین روزی او به شمار میروند.
اختر اقبال بی برگان بلند افتاده استهر که را شمع و چراغی هست از پروانه است
هوش مصنوعی: ستارهی خوشبختی در آسمان بلند بدون برگها درخشیده است. هر کسی که شمع و نوری دارد، از پروانههاست.
هر چه غیر از نقطه وحدت درین دفتر بوددیده بالغ نظر را ابجد طفلانه است
هوش مصنوعی: هر چیزی که جز نقطهی وحدت در این دفتر وجود داشته باشد، برای دیدهی تیزبین و پربا تجربه مانند الفبای کودکانه است.
حسن نتواند ز فرمان سرکشیدن عشق راشمع با آن سرکشی زیر پر پروانه است
هوش مصنوعی: زیبایی نمیتواند از فرمان عشق سرپیچی کند، مانند شمعی که با وجود سرکشیاش، زیر بال پروانه است.
برنیاید زاهد از فکر بهشت و جوی شیرنقل خواب آلودگان شیرینی افسانه است
هوش مصنوعی: زاهد نباید در خیال بهشت و نعمتهای آن غرق شود، زیرا تخیل شیرین و دلنشین خوابآلودگیها تنها یک افسانه است و حقیقتی در آن نیست.
گوهر ارزنده ای گر هست آب تلخ رادر بساط دلفریبی گریه مستانه است
هوش مصنوعی: اگر جواهر قیمتی وجود داشته باشد، در دل این آب تلخ، زیبایی دلربایی و گریهای از شوق مستی نهفته است.
بلبلان در زیر پر سیر گلستان می کنندبرگ عیش غنچه خسبان در درون خانه است
هوش مصنوعی: پرندگان آوازهخوان در زیر سایهسار گلستان، به شادی و خوشی مشغول هستند در حالی که غنچههای خوابآلود در خانهای آرام و بیخبر از بیرون به سر میبرند.
در مقام خویش هر زشتی بود صائب نکومی برد چون خال دل تا جغد در ویرانه است
هوش مصنوعی: هر چیزی که در جایگاه خود باشد، زشتیاش هم قابل قبول است. صائب، اگرچه معیاری برای زیبایی دارد، اما وقتی دل به آن متصل است، حتی ناپسندها را هم میپذیرد، مانند جغدی که در ویرانی زندگی می‌کند.