غزل شمارهٔ ۱۸۵۵
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به داستان یوسف و زلیخا اشاره می‌کند و از جدایی و عشق به وطن سخن می‌گوید. یوسف که از چاه بیرون آمده، به خاطر دوری و درد فراق، احساس خستگی و ناراحتی می‌کند. شاعر به رابطهٔ عاشقانه و معضلاتی که به خاطر عشق و وابستگی پیش می‌آید، پرداخته و از این که چگونه دلبستگی‌ها و یادهای شیرین گسسته می‌شوند، شکایت می‌کند. او همچنین به زلیخا و موقعیت‌های دشوار ناشی از حسادت و جدایی اشاره می‌کند و در نهایت به امید و دلبستگی‌های انسانی اشاره می‌نماید.
شد یوسف آنکه رشته حب الوطن گسیختآمد برون ز چاه، کسی کاین رسن گسیخت
هوش مصنوعی: یوسف، که به خاطر محبت به وطنش از چاه بیرون آمد، کسی است که زنجیرهای اسارت را پاره کرد.
چشم مرا به ابر بهاران چه نسبت است؟کز زور گریه رشته مژگان من گسیخت
هوش مصنوعی: چشم من چه ارتباطی به ابرهای بهاری دارد؟ زیرا از شدت گریه، مژه هایم پاره شده است.
از بخت نارسا نکنم شکوه، چون کنم؟آن یوسفم که بر لب چاهم رسن گسیخت
هوش مصنوعی: از سرنوشت ناخوشم شکایت نمیکنم، چه باید بکنم؟ آن یوسف که در کنار چاه من بود، بند ناتوانی را شکست.
صد عقده زهد خشک به کارم فکنده بودذکرش به خیر باد که تسبیح من گسیخت!
هوش مصنوعی: بسیاری از مشکلات و سختیها در زندگیام ناشی از زهد و پرهیزکاری خشک و سختگیرانهای بود که بر خودم تحمیل کرده بودم. امیدوارم یاد آن فرد به خیر باشد که باعث شد این سختیها را تحمل کنم، زیرا در نهایت، من از این قید و بندها رها شدم.
ای بیستون ز سنگ چه پا سخت کرده ای؟برخیز از میان، کمر کوهکن گسیخت
هوش مصنوعی: ای سنگهای بیستون، چرا اینقدر محکم شدهاید؟ از میان برخواهید خاست، چون کوهکن (کسانی که کوه را میشکافند) به راحتی کمر خود را خم میکنند.
از دستبرد رشک زلیخا که کور بادپای نسیم مصر ز بیت الحزن گسیخت
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و دلربایی یک معشوق اشاره دارد که باعث حسادت دیگران میشود، به طوری که حتی نسیم مصر (مظهر زیبایی و لطافت) از سرنوشت شوم این معشوق آگاه است و دور میشود. این احساس به نوعی نشاندهنده عمق زیبایی و تأثیرگذاری معشوق است که دیگران را به حسادت واداشته و از آن دور می‌کند.
تا رفت دل ز سینه دگر روز خوش ندیداین خون گرفته شمع، عبث از لگن گسیخت
هوش مصنوعی: زمانی که قلب از سینه بیرون رفت، دیگر روز خوشی ندید. این اشکهای خونین، بیفایده از ظرف ریخت.
روزی که تیغ داد زلیخا به مصریانسر رشته امید من از پیرهن گسیخت
هوش مصنوعی: روزی که زلیخا به مصریان تیر زدن (به معنای خیانت) خود را نشان داد، امید من به دستان او از بین رفت.
از امن گاه گوشه خلوت برون میازان شمع کشته شد که دل از انجمن گسیخت
هوش مصنوعی: از جای امن و آرام خود بیرون نیا، چرا که آن شمعی که به خاطر جدایی دل از جمع خاموش شده، نمیتواند تو را نجات دهد.
حرفی بگو که باعث دلبستگی شوصائب به ذوق دام تو از صد چمن گسیخت
هوش مصنوعی: چیزی بگو که سبب جذب و علاقهمندی من شود، زیرا دلمشغولی من از زیباییهای بسیار نیز جدا شده است.