غزل شمارهٔ ۱۸۹۷
هوش مصنوعی: این شعر بیانگر تمایزهای عمیق میان عشق و عقل، و همچنین زیبایی‌های دیوانگی و شیدایی است. شاعر می‌گوید که عشق واقعی و شیدایی دیوانه‌وار از عشق‌های سطحی و ناپایدار برتر است. او تأکید می‌کند که حتی در حالت جنون، حال و هوای عاشقانه و احساسی زیباتر از وضعیت‌های طبیعی و منطقی است. در این شعر، نمادهایی مانند پروانه، شمع، باران و آفتاب به کار رفته‌اند تا نشان‌دهنده عشق و زیبایی ایده‌آل‌ها باشند. در نهایت، شاعر می‌گوید که در عشق و دیوانگی، عمق و احساسات واقعی ارزش بیشتری دارد تا در ثبات و آگاهی.
عشق گهرشناس به دیوانه خوشترستاز بهر گنج، گوشه ویرانه خوشترست
هوش مصنوعی: عشق کسی که به اعماق احساسات پی برده، برای یک دیوانه و بیخبر از دنیا زیباتر است. همچنین، داشتن یک گنج و ثروت در یک مکان خراب و بیسر و سامان، به مراتب دلپذیرتر از داشتن آن در یک جای دیگر است.
زین حاجیان که گرد حرم طوف می کنندبر گرد شمع گشتن پروانه خوشترست
هوش مصنوعی: از میان افرادی که به دور کعبه میچرخند، نزدیک شدن به شمع و چرخیدن دور آن، برای پروانه بسیار دلانگیزتر است.
نشنیده ای که می شکند سنگ، سنگ را؟دیوانگی به مردم دیوانه خوشترست
هوش مصنوعی: آیا نشنیدهای که گاهی اوقات سنگها هم در برابر یکدیگر ترک میخورند؟ جنون و دیوانگی برای دیوانگان، لذتبخشتر از حالت عادی است.
باران ابرهای سفیدست تازه تراز هوشیار ریزش مستانه خوشترست
هوش مصنوعی: باران از ابرهای سپید میبارد و تازگی و شادابی آن بیشتر از حالتی هوشیار و منظم است و جریان مستانه و شگفتانگیز آن زیباتر به نظر میرسد.
در ابر از آفتاب توان فیض بیش برددر پرده دیدن رخ جانانه خوشترست
هوش مصنوعی: در دل ابر، آفتاب قدرت بیشتری برای بخشش و روشنایی دارد، اما دیدن چهره محبوب از پشت پرده، زیباتر و دلپذیرتر است.
از شمع بزم اگر چه ثبات قدم خوش استدر سوختن، شتاب ز پروانه خوشترست
هوش مصنوعی: اگرچه ایستادگی شمع در بزم جالب است، اما شتاب و حرکات عاشقانه پروانه در سوختن دلانگیزتر است.
در حاجت، آشنا در بیگانگی زنددر یوزه مراد ز بیگانه خوشترست
هوش مصنوعی: در مواقع نیاز، دوستی که آشناست به ما کمک می‌کند، ولی وقتی در بیگانگی هستیم، خواستن کمک از شخصی ناآشنا، دلپذیرتر به نظر میرسد.
مستان نمی رسند به کیفیت هوادر نوبهار توبه ز پیمانه خوشترست
هوش مصنوعی: مستمندان نمیتوانند به لطافت و زیبایی هوای بهار دست یابند، زیرا در این فصل، توبه و بازگشت به خود از نوشیدن شراب لذتبخشتر است.
تیغ است در بریدن ره نعل واژگونبهر خداپرست صنمخانه خوشترست
هوش مصنوعی: در راهی که به خداپرستی میانجامد، نعل واژگون (بد) به مانند تیغی است که در بُریدن مسیر کمک می‌کند، و این برای کسی که به عشق و پرستش خدا میپردازد، دلنشینتر از هر صنمی است.
صائب ز دانه ها که درین دامگاه هستاز بهر صید، سبحه صد دانه خوشترست
هوش مصنوعی: در این دامگاه، دانههایی که برای صید وجود دارد، از تسبیح صد دانهای که زیباتر است، بهتر نیستند.