غزل شمارهٔ ۱۹۶۱
هوش مصنوعی: این شعر به مفاهیم عرفانی و فلسفی پرداخته و به مسائلی چون گذشته، تقدیر و وجود اشاره دارد. شاعر از گذر زمان و تأثیرات حوادث بر روح و دل انسان صحبت می‌کند. او به زیبایی و فراموشی گذشته‌ها اشاره دارد و نشان می‌دهد که چگونه لحظات تلخ و شیرین زندگی بر وجود آن‌ها اثر می‌گذارد. همچنین، شاعر به صلح و آرامش در دل و تلاش برای رسیدن به حقیقت و هنر اشاره می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که با وجود چالش‌ها و مشکلات، باید به مسیر خود ادامه داد و از هر آنچه گذشته است، آموخت.
عارف به اختیار خود از سر گذشته استاین رشته ناگسسته ز گوهر گذشته است
هوش مصنوعی: عالم و عارف به اراده خود از کارهای دنیا فاصله گرفته و از بند آن رهایی یافته است، زیرا این پیوستگی و ارتباط عمیق با حقیقت، ریشه در ذات و گوهر او دارد و هیچگاه قطع نمیشود.
از ترکتاز حادثه، صحرای سینه امکشتی است بی حصار که لشکر گذشته است
هوش مصنوعی: دل من از آشفتهگی، مانند بیابانی است که در آن کشتیای بدون دیوار وجود دارد و ارتش خاطرات و تجربیات گذشتهام در آن به راه افتاده است.
گردن مکش ز تیغ شهادت که این زلالاز جویبار ساقی کوثر گذشته است
هوش مصنوعی: گردن خود را زیر تیغ شهادت قرار نده، زیرا این آب زلال از جویبار ساقی کوثر رد شده است.
یک دل به جان رساند من دردمند رااز بار دل چها به صنوبر گذشته است
هوش مصنوعی: یک دل با تمام آلام و مشکلاتش، مرا که در عذاب هستم، نجات داد. دیگر چه احساسی میتواند از دل سنگینم باقی بماند که به درخت صنوبر برسد؟
فریاد می کند خط و خالت که کلک صنعبر صفحه رخ تو مکرر گذشته است
هوش مصنوعی: چهره و ناز تو به حدی زیباست که انگار آثار هنری با دقت و تکرار زیادی بر روی آن نقش بسته است.
دل با صفا ز علم و هنر صلح کرده استآیینه من از سر جوهر گذشته است
هوش مصنوعی: دل پاک و خالص من با دانش و هنر هماهنگ شده است و حالا دیگر انعکاس من در آیینه، از عمق وجودم فراتر رفته است.
آسوده باش ای فلک از انتقام ماکاین شیر از شکاری لاغر گذشته است
هوش مصنوعی: ای آسمان، آرام باش از انتقام ما، زیرا این شیر، زمانی که از صید لاغری گذشته، دیگر گرسنه و ضعیف نیست.
فرداست استخوان تنش توتیا شده استبر روی خاک هر که بلنگر گذشته است
هوش مصنوعی: فردا بدن او به خاک سپرده خواهد شد، هر کس که به گذشته نگاه کند، این حقیقت را میبیند.
تکرار را به طوطی نوحرف داده استصائب ز گفتگوی مکرر گذشته است
هوش مصنوعی: صائب میگوید که طوطی را به خاطر تکرار مکرر صحبتهایی که قبلاً گفته شده، زبان جدیدی دادهاند. به طور کلی، به نظر می‌رسد از تکرار بیفایده گفتگوها و عدم پیشرفت در بحثها انتقاد دارد.