غزل شمارهٔ ۲۱۸۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به تأمل در زندگی و پوچی آن می‌پردازد. او از دلبستگی انسان‌ها به زندگی کوتاه و زودگذر انتقاد می‌کند و می‌پرسد که دلیل این استقامت و تعلق خاطر به آن چیست. وی به ناچیزی زندگی اشاره کرده و می‌گوید که همه‌ی این صداها و ناله‌ها ناشی از ترس از مرگ است. همچنین، او به زحمت انسان‌ها برای به دست آوردن نعمت‌ها و مادیات دنیا اشاره می‌کند و این سؤالات را مطرح می‌سازد که در نهایت چه بهره‌ای از این کارها خواهند برد؟ شاعر ضمن یادآوری عدم امانت‌داری انسان‌ها و بی‌فایده بودن تلاش‌هایشان در برابر بیداری واقعی، به یاد خدا و محدودیت‌های زندگی اشاره می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که تنها چیزی که باقی می‌ماند، اعمال و یاد خداست. در نهایت، پیام نظم و هوشیاری در برابر فانی بودن دنیا و اهمیت زندگی معنوی را منتقل می‌کند.
دلبستگی خلق به عمر گذران چیست؟استادگی عکس درین آب روان چیست؟
هوش مصنوعی: چرا مردم به زندگی کوتاه و زودگذر خود وابستهاند؟ و چرا تصویر آنها در این آب جاری باقی می‌ماند؟
پیش و پس اوراق خزان نیم نفس نیستآسودگی خلق ز مرگ دگران چیست؟
هوش مصنوعی: در میان برگهای پاییز، نه جلو هست و نه عقب؛ هیچ آرامشی برای مردم وجود ندارد، در حالی که زندگی دیگران به پایان رسیده است.
آسوده شود سیل چو پیوست به دریااز بیم اجل این همه فریاد و فغان چیست؟
هوش مصنوعی: وقتی سیلاب به دریا میپیوندد، آرامش مییابد. پس از اینهمه نگرانی و فریاد، دلیل این اضطراب چیست؟
جز خواهش الوان که کشیده است به خونتدیگر ثمر نعمت الوان جهان چیست؟
هوش مصنوعی: غیر از تمایل به زیباییهای رنگارنگ که جانت را به خطر انداخته، دیگر چه فایدهای از نعمتهای متنوع دنیا باقی مانده است؟
تخمی بفشان، توشه راهی به کف آورحاصل ز دل و دیده خونابه فشان چیست؟
هوش مصنوعی: بذر را بکار تا در آینده، میوهای به دست آوری و با خودت ذخیره کنی. این کار ارزشمند و مهم است، چون حاصل تلاش و زحمتت، درد و رنجهایت را به فراموشی میسپارد.
چون دیده ارباب هوس، روز قیامتدر پله اعمال تو جز خواب گران چیست؟
هوش مصنوعی: وقتی در روز قیامت چشمان کسانی که خواهان لذتها هستند به اعمال تو مینگرد، جز خواب سنگین و بیتحرکی چیز دیگری نخواهد دید.
ای سرو که عمری به رعونت گذراندیجز دست تهی، حاصلت از باغ جهان چیست؟
هوش مصنوعی: ای درخت سرو، تو که سالها با فخر و تفرح زندگی کردی، چه چیزی جز دست خالی و بدون دستاورد از این باغ بزرگ جهان به دست آوردی؟
مردم همه مهمان لب کشته خویشنداز گردش چرخ این همه فریاد و فغان چیست؟
هوش مصنوعی: مردم همه در زندگی خود قربانی مشکلات و سختیها هستند. این همه شکایت و ناله به خاطر چه چیزی است، وقتی که سرنوشت و گردش روزگار این گونه است؟
حق رزق تو بر سفره افلاک نوشته استای سست یقین این همه اندیشه نان چیست؟
هوش مصنوعی: خداوند روزی تو را در افلاک جا داده است، پس چرا با شک و تردید به فکر تأمین نان هستی؟
تا چند به گرد سخن خلق برآیی؟جز ذکر خدا صیقل شمشیر زبان چیست؟
هوش مصنوعی: چقدر میخواهی به دور از گفتار دیگران باشی؟ غیر از ذکر خدا، چه چیزی میتواند زبان را برنده و قوی کند؟
صائب قدم از دایره چرخ برون نهجز نیش درین کارگه شیشه گران چیست؟
هوش مصنوعی: انسانی که از دایره زندگی و چرخهای آن خارج شود، جز درد و زخم در این کارگاه شیشهگران چه چیزی عایدش خواهد شد؟