غزل شمارهٔ ۲۴۸۳
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به وضعیت دردناک و غم‌انگیز انسان‌ها اشاره می‌کند که از خون و رنج آن‌ها رخساری زیبا به وجود آمده است. او از آتش دل و اشک‌هایی که از عشق و جنون می‌ریزند صحبت می‌کند و به ظلم و ستمی که بر روی این خاک شده توجه می‌دهد. همچنین به وجود عشق و زیبایی در میان درد و رنج اشاره می‌کند و عارفان را افرادی می‌داند که از سرنوشت و نیک و بد ستاره‌ها آزادند و در جستجوی صلح و آرامش در جهان هستند.
گلرخان از خون ما رخساره گلگون کرده‌اندصد جگر افشرده تا یک جام پرخون کرده‌اند
هوش مصنوعی: گلرخان با خون ما صورت خود را زیبا و گلگون کرده‌اند. به خاطر یک جام پر از خون، صد جگر را فشردهاند.
از غبار خاکساری دیده رغبت مپوشبر سر این خاک، ارباب نظر خون کرده‌اند
هوش مصنوعی: از گرد و غبار تواضع خودت را پنهان نکن، چون بر این خاک، کسانی که صاحب نظر هستند، سخت زحمت کشیدهاند و به خون جگر آمدهاند.
سهل باشد سر بر آوردن ز جیب آسمانزین قبا مردان به طفلی دست بیرون کرده‌اند
هوش مصنوعی: راحت است که مردان با دامن آسمان سر بیرون آورند؛ حال آنکه کودکان با دستان کوچک خود از آنجا خارج میشوند.
در نظربازی سرآمد چون نباشند آهوان؟مدتی زانوی خود ته پیش مجنون کرده‌اند
هوش مصنوعی: در بازی نگاه و زیبایی، وقتی آهوها نباشند، چه کسی در این هنر برتر خواهد بود؟ مدتی است که مجنون زانوی خود را به زمین زده و در اندیشهاش فرو رفته است.
آنچه می‌پیچد درین دریا به خود، گرداب نیستاشک‌ریزان حلقه‌ها در گوش جیحون کرده‌اند
هوش مصنوعی: آنچه در این دریا به دور خود میچرخد، گرداب نیست، بلکه حلقههای اشک که در مورد جیحون جاری است، آن را به این شکل نشان میدهند.
جامه خاکستری از سوز دل پوشیده‌اندقمریان تا مصرعی چون سرو موزون کرده‌اند
هوش مصنوعی: قمریان، با دلهای سوزان، لباسهای خاکستری به تن کرده‌اند تا بتوانند شعری زیبا و موزون مانند سرو سرشار از زیبایی بسازند.
در بیابان جنون هر جا که جوش لاله‌ای استعاشقان خاری ز پای خویش بیرون کرده‌اند
هوش مصنوعی: در دنیای دیوانگی، هر جا که نشانهای از زیبایی و عشق وجود دارد، عاشقان برای دستیابی به محبت، زخم و سختی را تحمل کرده‌اند و از خود گذشتگی کرده‌اند.
عارفان صائب ز سعد و نحس انجم فارغندصلح کل با ثابت و سیار گردون کرده‌اند
هوش مصنوعی: عارفان به چیزهای خوشایند و ناخوشایند در زندگی توجهی ندارند و در آرامش با تمامی موجودات زندگی میکنند. آن‌ها با واقعیتهای پایدار و تغییرپذیر جهان آشتی کرده‌اند و به صلح و سکون در درون خود رسیدهاند.