غزل شمارهٔ ۲۵۵۸
هوش مصنوعی: این شعر به بیان پریشانی دل ناشی از اندیشه جمعیت و دغدغه سامان‌دهی آن می‌پردازد. شاعر به نرم کردن دل با آه‌های آتشین اشاره می‌کند و می‌گوید که خشم باید مانند آب خلیل بر آتش ریخته شود تا آن را به گلستان تبدیل کند. همچنین اشاره می‌کند که کسی که با احسان به دیگران می‌پردازد، می‌تواند دیوانگی را به آرامش تبدیل کند. شاعر بر لذت آزادی تأکید کرده و بیان می‌کند که هزینه‌های روحی و خطراتی که در زندگی وجود دارد، شگفت‌انگیز است. در نهایت، او از غفلت و بی‌توجهی به گذر عمر انتقاد می‌کند و بیان می‌کند که در چنین شرایطی هنرمند باید آثار و نظم خود را تولید کند.
فکر جمعیت عبث دل را پریشان می‌کندآن که سر داده است ما را فکر سامان می‌کند
هوش مصنوعی: اندیشیدن به ازدحام و شلوغی، دل را بیدلیل آشفته میسازد. اما کسی که به ما امید و برنامه میدهد، به ما کمک می‌کند تا نظم و آرامش پیدا کنیم.
نرم کن دل را به آه آتشین کاین مشت خونسخت چون گردید، در تن کار پیکان می‌کند
هوش مصنوعی: دل خود را با آهی سوزان نرم و لطیف کن؛ زیرا این مشت سخت و خونین، مانند تیرکمان در بدن اثر میگذارد و کارش را انجام میدهد.
هرکه زد بر آتش خشم آب، مانند خلیلآتش سوزنده را بر خود گلستان می‌کند
هوش مصنوعی: هر کسی که خشمی را با آرامش خود خاموش کند، مانند ابراهیم خلیل (ع) است که آتش سوزان را به باغی زیبا تبدیل کرده است.
می‌کند از راه احسان بنده صد دیوانه راکودکان را هر که آزاد از دبستان می‌کند
هوش مصنوعی: از طریق لطف و نیکی، شخصی می‌تواند به سلامت و آزادی کودکانی که از آموزشگاهها رها شدهاند، کمک کند و آنان را از وضعیت نابسامان بیرون آورد.
لذت آزادگی یار بر او بادا حرامبنده خود خلق را هرکس به احسان می‌کند
هوش مصنوعی: لذت آزادی و دوستی برای او مبارک باشد، زیرا عمل نیک و خوب هر فردی که به دیگران کمک می‌کند، با بنده بودن و اطاعت کردن نمیسازد.
خرج ابر از کیسه دریاست، حیرانم چرااین قدر استادگی با تشنه جانان می‌کند
هوش مصنوعی: هزینه و تلاش برای باران از کیسه دریا پرداخت میشود، ولی نمیفهمم چرا اینقدر دلسخت و مقاوم نسبت به عشق و نیاز معشوق میایستد.
غیرت آرد خون بحر پاک گوهر را به جوشچون صدف لب باز پیش ابر نیسان می‌کند
هوش مصنوعی: غیرت باعث میشود که خون دریا به جوش آید، مانند صدفی که در برابر باران بهار دهانش را باز می‌کند.
در چنین وقتی که می‌ریزد ز هم اوراق عمرصائب از غفلت همان ترتیب دیوان می‌کند
هوش مصنوعی: در زمانی که روزها و سالها یکی پس از دیگری به پایان میرسند و عمر انسان میگذرد، صائب از بی‌توجهی و غفلت، همانند نظم و ترتیب یک دیوان شعری میچیده، به زندگی خود و گذشت زمان می‌پردازد.