غزل شمارهٔ ۲۹۹۰
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به توصیف روح آزاد و قوی می‌پردازد که از غم و رنج‌های دنیا متاثر نمی‌شود. او اشاره می‌کند که افرادی که دل روشن دارند، به دام رنگ و بوی دنیای فانی گرفتار نمی‌شوند. ناصحان و مشاوران نمی‌توانند تأثیر زیادی بر دل‌های عاشق بگذارند، چرا که دردها و زخم‌های عمیق عشق قابل درمان نیستند. شاعر به تنگدستان و کسانی که به شرافت و اصل خویش می‌چسبند، اشاره دارد و معتقد است که افراد ناآگاه نمی‌توانند از ارزش‌های واقعی زندگی بهره‌مند شوند. او از بی‌اعتباری شکایت و ماتم بر مرگ انسان‌های ناتوان سخن می‌گوید و می‌گوید که این افراد هرگز در نظر جامعه ارزش نخواهند داشت. در نهایت، شاعر با تأکید بر موازنه و سنجش دردها و سختی‌های زندگی، نشان می‌دهد که انسان آزاد و بصیر به سختی‌ها اهمیت نمی‌دهد و در پی رسیدن به حقیقت و دانش است.
دل آزاده را هرگز غم عالم نمی‌گیردمسیحا را کمند رشتهٔ مریم نمی‌گیرد
هوش مصنوعی: دل آزاد و رها هرگز از غمهای دنیا متاثر نمی‌شود، و مسیحا هرگز در دام عشق مریم گرفتار نمی‌شود.
نگردد دام ره زیب جهان دل‌های روشن راکه رنگ و بوی گلشن دامن شبنم نمی‌گیرد
هوش مصنوعی: دام زندگی و زیباییهای جهان، دل‌های پاک و روشن را به خود جلب نمیکند، چرا که رنگ و بوی خوش گل، دامن شبنم را نمیآلوده و نمیپوشاند.
برو ناصح به کار غیر کن این چرب‌نرمی راکه داغ شوخ چشم ما به خود مرهم نمی‌گیرد
هوش مصنوعی: به سخن ناصح توجه نکن و در کارهای دیگر مشغول شو؛ زیرا کلمات زیبای تو نمی‌توانند درد دل‌های ما را تسکین دهند.
گهر بر آبروی خویش می‌لرزد، نمی‌داندکه ابر بی‌نیاز ما ز دریا نم نمی‌گیرد
هوش مصنوعی: درد سر و نگرانی به خاطر آبرو باعث میشود که فرد در موقعیتهایی دست و دلش بلرزد، غافل از اینکه ما از منابع و نعمتهای بیپایانی برخورداریم که نیازی به کمک و پشتیبانی دیگران نداریم.
نمی‌چسبد به دل تن‌پروران را حرف اهل دلچو کاغذ چرب باشد نقش از خاتم نمی‌گیرد
هوش مصنوعی: حرفهای اهل دل برای کسانی که تنها به راحتی و مادیات فکر میکنند، جذابیتی ندارد. مانند کاغذ چرب که نمیتوان بر روی آن اثر ماندگاری گذاشت؛ چرا که برای حکاکی بر روی آن، قطرهای از مُهر لازم است که در اینجا وجود ندارد.
کسی کز تنگدستی هر دم آویزد به دامانیندانم دامن شب را چرا محکم نمی‌گیرد؟
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر فقر و تنگدستی همواره به دیگران وابسته است، چرا دامن شب را که پر از مشکلات و سختیهاست، محکم نمی‌چسبد؟
مزن دست تأسف بر هم از مرگ سیه‌کارانکه خون مرده را هرگز کسی ماتم نمی‌گیرد
هوش مصنوعی: نزار بر مرگ بدبختها افسوس بخوری، چون هیچکس برای مردههای بیثمر عزاداری نمیکند.
چه مطلب خوشتر از پاس نفس اهل بصیرت را؟سخن را عیسی ما از لب مریم نمی‌گیرد
هوش مصنوعی: چه موضوعی دلپذیرتر از این وجود دارد که نفسهای اهل بصیرت را پاس بداریم؟ سخن ما مانند کلام عیسی از لب مریم است و نمیتوانیم آن را از جایی دیگر بگیریم.
پر کاهی است کوه درد در میزان آزادانز بار دل قد سرو و صنوبر خم نمی‌گیرد
هوش مصنوعی: کوه درد بهسان پر کاهی است که آزادگان را تحت فشار عاشقانههای زندگی قرار نمی‌دهد و آنها مانند درختان سرو و صنوبر از بارِ سنگین دل خم نمی‌شوند.
سر هرکس که گرم از کاسه زانوی خود گرددبه منت جام را صائب ز دست جم نمی‌گیرد
هوش مصنوعی: هر کسی که به درون خود و احساساتش توجه کند و خویشتنداری را در پیش بگیرد، هرگز از نعمتهای زندگی غافل نخواهد شد و به دنبال چیزهای ظاهری نخواهد رفت.