غزل شمارهٔ ۳۱۷۵
هوش مصنوعی: این شعر درباره‌ی ضعف‌ها و غفلت‌های انسانی و ضرورت خودآگاهی است. شاعر به این نکته اشاره می‌کند که افرادی که به عیب‌های دیگران توجه می‌کنند، خود را نادیده می‌گیرند و از عیب‌های خود غافل می‌شوند. او همچنین به مقایسه‌ی فصل‌ها می‌پردازد و می‌گوید که برخی کسانی که در فصل بهار زندگی می‌کنند، به راحتی به خزان فکر می‌کنند. شاعر بر این باور است که شادابی و زیبایی در زندگی وابسته به دید مثبت و توجه به خود است. او در ادامه به اهمیت نگهداری نفس و کنترل خواسته‌ها اشاره می‌کند و در نهایت می‌گوید که اوضاع زندگی می‌تونه به راحتی تغییر کند اگر افراد درست ببینند و این درک را داشته باشند.
رخ بهبود کار خویش آن غافل چسان بیند؟که بردارد زیوسف چشم و راه کاروان بیند
هوش مصنوعی: چطور ممکن است کسی که غافل است، زیبایی و بهبودی کار خودش را ببیند؟ او فقط به زیبایی یوسف نگاه می‌کند و نمیتواند راه کاروان را مشاهده کند.
چراغ پرده در را پیش پا تاریک می باشدنبیند عیب خود هر کس که عیب دیگران بیند
هوش مصنوعی: کسی که به عیب دیگران توجه دارد، نباید انتظار داشته باشد که نقصهای خودش را ببیند؛ زیرا او خود را در تاریکی قرار داده و نمیتواند واقعیت را به درستی درک کند.
چه آسوده است از اندیشه باد خزان، برگیکه در فصل بهاران چون گل رعنا خزان بیند
هوش مصنوعی: برگی که در فصل بهار زیبایی و زندگی را تجربه کرده، حالا در پاییز به آرامش رسیده و از تغییرات و مشکلات آنچه برایش پیش آمده، بیخبر است.
پشیمانی ندارد دل به یار قدردان دادنچه صورت دارد از سودای یوسف کس زیان بیند؟
هوش مصنوعی: اگر دل را به کسی که ارزش محبت را میداند بسپاریم، دیگر هیچ پشیمانی وجود ندارد. چه عیبی دارد که به خاطر عشق یوسف، کسی زیانی ببیند؟
به ناخن می کنم داغ جنون را چهره پردازیخوشا آن کس که ماه نو به روی دوستان بیند
هوش مصنوعی: با ناخن علامتی از دیوانگی را ایجاد میکنم. چه خوشبخت است کسی که در دیدار دوستانش، چهرهی زیبای ماه نو را مشاهده کند.
نظر را پایه گر خواهی بلند از آستان مگذرکه هر کس را بود بر صدر جا، در آستان بیند
هوش مصنوعی: اگر میخواهی مقام و جایگاه بلندی داشته باشی، از درگاه و آستان عبور نکن، زیرا هر کسی که در جایگاه والاست، از درگاه پایینتر را میبیند.
گناه تیر کجرو را به شست پاک می بنددهر آن کز نارسایی جرم خود از آسمان بیند
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر گناهش به درستی و صراحت اعتراف کند و از خطای خود پشیمان باشد، به راحتی از بار گناه خود رها میشود و به آسمان نگاهی میاندازد تا درک کند که باید بابت اشتباهش عذرخواهی کند.
عنان نفس را هر کس تواند داشتن محکمسمند سرکش افلاک را در زیر ران بیند
هوش مصنوعی: کسی که بتواند بر نفس خود کنترل و مهار داشته باشد، میتواند بر نیروهای سرکش جهان نیز تسلط پیدا کند.
زبیم غیر رویش را ندیدم سیر، چون طفلیکه در اثنای گل چیدن جمال باغبان بیند
هوش مصنوعی: من هیچگاه جز زیبایی او چیز دیگری نمیبینم، مثل کودکی که در حال چیدن گل، فقط زیبایی باغبان را میبیند.
درین میخانه لاف بیخودی آن را رسد صائبکه از سنگ ملامت نشأه رطل گران بیند
هوش مصنوعی: در این میخانه، صحبت از بیخیالی و بیاعتنایی است. صائب می‌گوید که اگر کسی از انتقاد و سرزنش دیگران غمگین نشود، مانند این است که سنگی سنگین را ببیند و به آن اهمیت ندهد.