غزل شمارهٔ ۳۹۰۰
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف حال و وضعیت انسان‌هایی می‌پردازد که به دام دنیا و ظواهر آن گرفتار آمده‌اند. شاعر به افسردگی و بی‌حالی این افراد اشاره می‌کند و می‌گوید که آن‌ها از خویشتن خود غافلند و در خواب غفلت به سر می‌برند. او به زهد بی‌معنا اشاره می‌کند و می‌گوید که کسانی که به میخانه نمی‌روند، از خود تهی شده‌اند و همچون غرق شدگان در آب، نمی‌توانند به حقیقت خود برسند. افراد بی‌عمل و غافل هم مانند خاروخس، فقط مزاحم‌اند و از خود هیچ آگاهی ندارند. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که در این دوراهی، باید از تقلید و پیروی از ظواهر پرهیز کرد و به عمق حقیقت و آگاهی رسید.
فسردگان که اسیر جهان اسبابندبه چشم زنده دلان نقش پرده خوابند
هوش مصنوعی: مردم غافل و بیخبر که در چنگال دنیا و وسایل آن گرفتارند، در نظر افرادی که قلبی بیدار و آگاه دارند، همچون تصویر و سایهای در دنیای خواب و خیال به نظر میآیند.
ز خویشتن سرمویی چو نیستند آگاهچه سود ازین که نهان در سمور وسنجابند
هوش مصنوعی: اگر کسی از خود هیچگونه اطلاعی نداشته باشد، چه فایدهای دارد که در ظاهر خود را به حیواناتی مثل سمور و سنجاب شبیه کند؟
چو خون مرده به نشتر زجا نمی جنبندهلاک بستر نرمند و مرده خوابند
هوش مصنوعی: مانند خون مرده که با چاقو تکان نمیخورد، کسانی که در نرم بستر خوابیدهاند، به هلاکت و نابودی دچار میشوند و در خواب به سر می‌برند.
مخور ز ساده دلی روی دست هم گهرانکه در شکستن هم همچو موج بیتابند
هوش مصنوعی: از سادگی و بیخبری دیگران سوءاستفاده نکن، زیرا حتی در هنگام شکست و مشکلات، آن‌ها مانند امواج دریا بیتاب و پرجنب و جوش خواهند بود.
ز زهد نیست به میخانه گر نمی آیندخجل ز آینه داران عالم آبند
هوش مصنوعی: اگر عابدان و زاهدان به میخانه نمی‌روند، باید از آینهداران عالم شرمنده باشند.
نمی شوند چو موج لطیف جوهر بحرچو خاروخس همگی خرج راه سیلابند
هوش مصنوعی: موجهای لطیف دریا نمی‌توانند به جوهر دریا تبدیل شوند؛ همانطور که علف و درخت نمی‌توانند به حیاتِ واقعی بدل شوند. همهی اینها در مسیر سیلاب قرار دارند و به نوعی از قهری طبیعی رنج می‌برند.
خبر ز ساحل این بحر آن کسان دارندکه سر جیب فرو برده همچو گردابند
هوش مصنوعی: آنانی که به این دریا نزدیکند، از حال و هوای آن خبر دارند و کسانی که در عمق آن غوطهورند، مانند گرداب در زیر آب هستند و چیزی از آنچه در سطح دریا میگذرد نمیدانند.
تهی ز باده حکمت مدان خموشان راکه همچو کوزه سر بسته پر می نابند
هوش مصنوعی: افراد ساکت و آرام را به خاطر نداشتن دانش و تجربه نگو که مانند کوزههایی هستند که رویشان بسته است، اما درونشان پر از شراب ناب است.
به چشم قبله شناسان عالم تجریدز خود تهی شدگان زمانه محرابند
هوش مصنوعی: چشمهای کسانی که به حقیقت و معنویات توجه دارند، مانند مکانی برای عبادت تبدیل شده‌اند و این افراد که از دنیا و خودخواهیهایشان خالی شده‌اند، به معنای واقعی به نماز و توجه به خدا مشغولاند.
رواج عالم تقلید سنگ راه شده استوگرنه رشته زنار وسبحه همتابند
هوش مصنوعی: در دنیای امروز، تقلید و پیروی از دیگران به اندازهای فراگیر شده که مانند سنگی بر سر راه افراد قرار گرفته است. در غیر این صورت، حتی کارهایی ساده و معمولی مانند بستن زنار و تسبیح نیز به سختی انجام میشد.
به آشنایی مردم مبند دل صائبکه لوح خاک چو آیینه خلق سیمابند
هوش مصنوعی: به دوستی و نزدیکی با مردم دل خود را مشغول نکن، زیرا وجود انسانها مانند آینهای است که زود و زود دچار تغییرات و نوسانات میشود.