غزل شمارهٔ ۴۰۵۲
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به حسرت‌ها و آرزوهای ناپیگیر عشق و زیبایی می‌پردازد. او بیان می‌کند که چشم معشوقش نمی‌تواند دل را به روش پنهانی ببرد و زیبایی‌ها و اشتیاق‌ها هرگز به پایان نمی‌رسند. شاعر به تضادهای عشق و غم‌های ناشی از آن اشاره می‌کند و می‌گوید که محبت و احساساتش به جایی نمی‌رسد. از شبنم بر دامن گل تا بوی پیراهن زلیخا، همه نمادهایی از عشق و انتظار هستند که به مقصود نمی‌رسند. او در نهایت می‌گوید که در عشق، احساسات بی‌اختیار و پرشور وجود دارد و این همه در عین ناباوری، بی‌فایده است. شاعر به جستجوی معنا و حکمت در عشق و زیبایی می‌پردازد و به نوعی از ناکامی‌اش در برآورده شدن آرزوهایش سخن می‌گوید.
چشم تو دل به شیوه پنهان نمی برددزدیده این متاع به دکان نمی برد
هوش مصنوعی: چشم تو به شکلی پنهانی دل را نمیبرد. این گوهر گرانبها را هیچ دزد به دکان نمیبرد.
گر در گلوی خامه بریزند آب خضرمکتوب اشتیاق به پایان نمی برد
هوش مصنوعی: اگر آب خضر که نماد زندگی و زندهکردن است، بر روی قلم بریزد، عشق و اشتیاق هرگز پایان نخواهد یافت.
شبنم کند به دامن پاکم چو گل نمازبلبل چرا مرا به گلستان نمی برد
هوش مصنوعی: شبنم بر دامن پاک من مینشیند مثل گلی که بلبل در حال نماز است، اما چرا من را به گلستان نمیبرد؟
زین خنجری که برق تجلی فسان زده استموسی اگر مسیح شود جان نمی برد
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که با توجه به قدرت و تأثیرگذاری شدید یک پدیده (که به نوعی شبیه به روشنایی یا الهام الهی است)، حتی اگر شخصیتی بزرگ و محبوب مانند موسی هم به سمت رستگاری برود، باز هم تحت تأثیر این نور و حقیقت نمی‌تواند جان سالم به در ببرد. به نوعی، اشاره به دشواری و شدت تأثیر آن پدیده دارد.
بیهوده حلقه بر در دل می زند نسیماین غنچه ره به خنده چو پیکان نمی برد
هوش مصنوعی: نسیم گلی که بشدت دلتنگی می‌کند، بی‌فایده به درِ دل میزند، چون خندهای که مانند پیکان به هدف نمی‌رسد.
پیچیده آه ودود زلیخا به باد مصرزان بوی پیرهن سوی کنعان نمی برد
هوش مصنوعی: آه و بوی عطر زلیخا در بادهای مصر پراکنده شده است، اما این بوی پیراهن به طرف کنعان نمیرود.
طومار زلف یار که عمرش دراز باددل را ز دست من به چه عنوان نمی برد
هوش مصنوعی: موهای یار چون طوماری است که عمرش طولانی باشد، اما دل من را به چه دلیلی از دست نمیدهد.
آن را که ذوق تنگدلی در بغل گرفتلذت ز سیر چاک گریبان نمی برد
هوش مصنوعی: کسی که دلش پر از غم و تنگدلی است، نمی‌تواند لذت واقعی یک سفر یا گردشی شاد را بچشد.
بی اختیار عشق به دل پای می نهدسیل انتظار رخصت دربان نمی برد
هوش مصنوعی: عشق به طور ناخواسته به دل نفوذ می‌کند و مانند سیلی از انتظار، اجازه ورود به دنیای دل را نمییابد.
ای بوسه لب بگز که هنوز از هجوم شرمراهی به غنچه دهنش پان نمی برد
هوش مصنوعی: ای بوسه، لب خود را به دندان بزن که هنوز از شدت شرم، راهی به گلبرگ دهانش پیدا نمیکند.
صائب سخن به بزم ظفرخان چه می بریحکمت کسی به خطه یونان نمی برد
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به این نکته اشاره می‌کند که در میان جمعهای پیروزی و شادی، آوردن کلمات حکمتآمیز و فلسفی بی‌فایده است؛ چرا که مثل این است که کسی بخواهد دانش و حکمت را از سرزمین یونان به جایی دیگر ببرد و در واقع این کار غیرممکن و بیمعناست.