غزل شمارهٔ ۴۰۷۶
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به اندیشه‌های عمیق و واقعیات زندگی می‌پردازد. او به این نکته اشاره می‌کند که اگر فردی به مقام بالایی برسد، دیگر بر روی مسائلی که در زندگی عادی وجود دارد تأثیر نخواهد داشت. همچنین، در مکانی که شخصیت‌های بزرگ و عارف چون خضر حضور دارند، دیگران ایستاده‌اند و منتظرند که سرنوشت شگفتی برایشان رقم بخورد. او به بی‌حالی و یأس در زاهدان اشاره می‌کند و می‌گوید که چگونه چیزهای بریده یا خراب نمی‌توانند از زندگی بهره‌ای ببرند.
شاعر به دو گانگی زندگی نیز می‌پردازد؛ از یک سو به نبود اشتیاق و عطش در افراد و از سوی دیگر به سرنوشت افرادی که در دام مشکلات اسیر شده‌اند. در نهایت، او به پیری و نداشتن چشم‌انداز روشن از زندگی تأکید می‌کند و نشان می‌دهد که وقتی انسان به مراحل پایانی زندگی نزدیک می‌شود، تنها فایده‌ای که می‌تواند داشته باشد، تجربه‌ای است که در این دنیا کسب کرده است.
عاقل ز فکر چون به در کبریا رسداز موج آب مرده به دریا کجا رسد
هوش مصنوعی: انسان خردمند زمانی که به عظمت و بزرگی خداوند بیاندیشد، متوجه می‌شود که با وجود تمام چالشها و مشکلات، نمیتواند به اموری بیارزش و بیمعنا دل ببندد. در واقع، او به عمق و وسعت معانی و ارزشها نگاه می‌کند و از سطحینگری و مسائل بیاهمیت فراتر میرود.
در وادیی که خضر در او موج می زندما ایستاده ایم که بانگ درا رسد
هوش مصنوعی: در جایی که راهنمای بزرگ و دانا، خضر، به حرکت و جنب و جوش مشغول است، ما صبر کردهایم تا صدای زنگ در آید.
در زاهدان سماع سرایت نمی کندشاخ بریده را چه مدد از صبا رسد
هوش مصنوعی: در زاهدان، حالت نشئگی و شادی به کسی نمیرسد که خود را از دنیا بریده و قطع کرده است، حتی اگر بادی خوش هم بوزد.
در ترک خواهش است اگر هست دولتینعمت فزون به مردم بی اشتها رسد
هوش مصنوعی: اگر در دل کسی عشق و خواستهای وجود داشته باشد، آن وقت نعمتی زیاد و فراوان به مردمی که چیزی نمیخواهند، خواهد رسید.
پیچد به دست وپای مگس دام عنکبوتزور فلک به مردم بی دست وپارسد
هوش مصنوعی: مگس در دام عنکبوت گیر میافتد و این نشان می‌دهد که نیروی سرنوشت یا تقدیر می‌تواند بر زندگی انسانهایی که دست کمتری دارند، تسلط پیدا کند و آنها را در مشکلات گرفتار کند.
در پیری از سعادت دنیا چه فایدهآخر به استخوان چه ز بال هما رسد
هوش مصنوعی: در سالهای پیری، داشتن خوشبختی و نعمتهای دنیوی چه سودی دارد؟ به هر حال، وقتی بدن رو به زوال میرود، تمام این لذتها به چه دردی میخورد؟
چشم صفا ندارم ازین تیره خاکدانیعقوب را چه روشنی از توتیا رسد
هوش مصنوعی: من از این دنیای خاکی و تیره چیزی نمیبینم و نمیتوانم به روشنایی و زیبایی دست یابم؛ یعقوب چگونه می‌تواند از این دنیای بدون نور و شادی بهرهمند شود؟
صائب ز چشم او طمع مردمی خطاستبیمار چون به درد دل خلق وا رسد
هوش مصنوعی: چشم او باعث فریب مردم می‌شود، زیرا وقتی کسی دچار درد دل دیگران شود، نباید به او اعتماد کرد.