غزل شمارهٔ ۴۳۳۹
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بیان دردها و نارضایتی‌های خود می‌پردازد. او از اشک‌هایش و غم‌های ناشی از جدایی و از دست دادن مادرش شکایت می‌کند و به تنگناهایی که در زندان احساس می‌کند اشاره می‌کند. شاعر همچنین به زیبایی معشوق و تأثیر آن بر احساساتش اشاره دارد و می‌گوید که حتی در خواب نیز نمی‌تواند از غم و دل‌تنگی‌اش رهایی یابد. او به تلخی زندگی و دشواری‌هایی که ناشی از بی‌عدالتی‌ها و مصائب عشق است، گله می‌کند. شاعر در نهایت به این نتیجه می‌رسد که باید با دردهایش بسازد و از این طریق در جستجوی آرامش باشد. حسرت و ناامیدی در اشعار او بارز است و او از بی‌عدالتی‌های دنیا و فراق‌ها به شدت رنج می‌برد.
از گرمی اشکم صف مژگان گله داردزین آبله‌پا خار مغیلان گله دارد
هوش مصنوعی: چشمهای من به خاطر اشکهای گرمم از مژگان شکایت دارند و پایم هم از خارهای مغیلان نگران است.
بر در یتیم است صدف دامن مادریوسف عبث از تنگی زندان گله دارد
هوش مصنوعی: در درگاه یتیم، صدفی وجود دارد که دامن مادر یوسف را میچسبد. نگرانی از تنگی زندان نابجا و بیفایده است.
تاریک شود خانهٔ آیینه ز جوهرحیران جمال تو ز مژگان گله دارد
هوش مصنوعی: خانهآیینه به خاطر زیبایی تو تاریک میشود و مژگان گلهدارند که چرا نمیتوانند زیبایی تو را به درستی نشان دهند.
این خواب به صد دولتِ بیدار نبخشنددل گرچه ازان نرگس فتان گله دارد
هوش مصنوعی: این خواب را با هیچ قدرت و ثروتی نمیتوان بیدار کرد، هرچند که دل از زیباییهای چشمهای فریبنده ناراحت است.
مقراض سر سبز بود خندهٔ بی‌وقتاز رخنه لب پستهٔ خندان گله دارد
هوش مصنوعی: خندهای ناگهانی و بیموقع از میان برآمدگیهای لب پستهای، نگرانی و نارضایتی را برای سبزدستان به همراه دارد.
از اختر خود زیر فلک شکوهٔ نادانماند به غریقی که ز باران گله دارد
هوش مصنوعی: شکایت نادان به مانند کسی است که در دریا غرق شده و از باران گله می‌کند. این نشان میدهد که او از مسائل سطحی و ابتدایی غافل است و نتوانسته به عمق مشکلش پی ببرد.
درمانش همین است که با درد بسازددردی که ز ناسازی درمان گله دارد
هوش مصنوعی: بهتر است که با درد و رنج کنار بیاییم، زیرا درد ناشی از ناهنجاریها و مشکلاتی است که نیاز به توجه دارند.
هر صبح فلک دفتری از شکوه گشایدپیوسته سیه کاسه ز مهمان گله دارد
هوش مصنوعی: هر روز آسمان کتابی از زیباییها و شکوه را باز می‌کند و همیشه دلش به خاطر غم و اندوه مهمانی که به او رسیده، دردناک است.
چون دانه بی‌مغز بود پوچ کلامشهر شوره زمینی که ز دهقان گله دارد
هوش مصنوعی: وقتی دانهای مغزی نداشته باشد، حرفهایش بیمفهوم میشود؛ هر زمینی که فقیر باشد، در آن گلهای وجود دارد.
چون دست عروسان به نگارست سزاوارپایی گه ز بیداد مغیلان گله دارد
هوش مصنوعی: زمانی که دست عروسان به زیبایی، زیبا و دلنشین است، از پاهایی که به خاطر ظلم و بیعدالتی در مضیقهاند، شکایت دارند.
ما و گله از تلخی دشنامِ تو هیهاتحرفی است که مور از شکرستان گله دارد
هوش مصنوعی: ما و ناله از تلخی توهینهای تو، بعید است، چون این حرف شبیه این است که مورچگان از شیرینی قند شکایت کنند.
چون سبز شود بخت من سوخته جاییکز بخت سیه چشمه حیوان گله دارد
هوش مصنوعی: زمانی که زندگی من به خوشی و prosperity برسد، در آن صورت است که میتوانم از جایی که سرنوشت بد به من تحمیل کرده، رهایی یابم.
تن داد به همدستی دیو از دل سنگیناز خاتمِ بی‌مهرِ سلیمان گله دارد
هوش مصنوعی: شخصی که دلش سنگین است، به همدستی با شیطان تن داده و از بیاحساسی و بیروحی خود که شبیه به حکمی ناپسند است، شکایت دارد.
در عالم حیرت بود آرامی اگر هستصائب عبث از دیدهٔ حیران گله دارد
هوش مصنوعی: اگر در عالم حیرت آرامشی وجود دارد، صائب فایدهای ندارد که از چشم حیران خود شکایت کند.