غزل شمارهٔ ۴۸۶۸
هوش مصنوعی: این شعر به نوعی هشدار و نصیحت می‌پردازد. شاعر به فردی می‌گوید که از دنبال کردن ظاهر و ظواهر دوری کند و به جای آن، بر حقیقت و خودسازی تمرکز کند. او به اهمیت سکوت و تفکر در حضور اهل دل اشاره می‌کند و بر لزوم نیکوکاری و فروتنی تأکید دارد. شاعر همچنین به این نکته اشاره دارد که تجمل و زینت‌ها اهمیت چندانی ندارند و بهتر است انسان‌ها به درون خود و صفات اخلاقی توجه کنند. در نهایت، به این مسئله پرداخته می‌شود که انسان باید در زندگی‌اش به دنبال حقیقت و پرهیز از ظواهر فریبنده باشد و در تلاش برای بهبود خود، از حاشیه‌ها و بی‌اهمیتی‌ها دوری کند.
تاتوان دزدید سر در جیب خود سرور مباشمی توان گردید تا از پیروان رهبر مباش
هوش مصنوعی: اگر قدرت داری، دستت را در جیب خودت ببر و خود را بزرگ نکن. میتوانی به دنبال راهنمایی باشی اما نباید به پیروان او تبدیل شوی.
تا کسی انگشت نگذارد به حرفت چون قلمخودحسابی پیشه خود ساز، سر دفتر مباش
هوش مصنوعی: اگر میخواهی حرفت قابل احترام باشد و کسی به آن اعتراض نکند، باید حساب و کتاب خود را درست کنی و به کار خود بپردازی. نباید به صرف نوشتن در دفتر دیگران مشغول شوی.
در حضور اهل دل چون گل سراپا گوش شوپیش اهل حال چون سوسن زبان یکسر مباش
هوش مصنوعی: در جمع افرادی که از دل و احساسات بالا برخوردارند، مثل گل باید با دقت گوش بدهی و در مقابل کسانی که در حال و هوای خاصی هستند، مانند سوسن نباید فقط صحبت کنی.
از زبان خوش چو جوهر ریشه در دلها دوانتشنه خون کسان چون تیغ بدگوهر مباش
هوش مصنوعی: از سخن دلنشین مانند جوهر، در دلها ریشه بزن. افرادی که تنها به خونریزی دیگران فکر میکنند، مانند تیغی هستند که ارزش ندارند. نباید به این نوع افراد تبدیل شد.
تیغ را جوهر بود به از نیام زرنگارگر ز ارباب کمالی، بسته زیور مباش
هوش مصنوعی: تیغ به خاطر جوهر و کیفیت خود ارزشمندتر از نیام زربفت است. اگر کسی که به کمال رسیده است، خود را به زینت‌ها و ظواهر بیارزش مزین کند، در واقع از مقام خود کاسته است.
تشنگان رامی دهد تسکین به آب خشک خویشدر مروت از عقیق سنگدل کمتر مباش
هوش مصنوعی: تشنگان را آرامش میدهد، آب خشک و بیرحم خود در مهربانی از عقیق سنگینتر نباش.
تیرگی در آستین دارد لباس عاریتچون مه ناقص به نور دیگری انور مباش
هوش مصنوعی: با خود ناامیدی و ظاهری تاریک داری، همانطور که ماه کامل نیست و فقط بخشی از نور خود را به نمایش میگذارد. پس سعی نکن که به نور و زیبایی دیگری وابسته باشی.
سکه از بهر روایی پشت بر زر کرده استزاهدان را معتقد از ترک سیم و زر مباش
هوش مصنوعی: زاهدان به خاطر وسوسههای دنیوی و محبت به زر و سیم، ارزشهای خود را فدای مال و ثروت کردهاند. بنابراین، به جای اینکه به دلبستگی به طلا و سکهها توجه کنند، باید از این تودههای دنیوی دوری جسته و به امور معنوی بپردازند.
می توان تا شد بیابان مرگ از درد طلبنقش بالین و غبار خاطر بستر مباش
هوش مصنوعی: میتوان در بیابان مرگ که پر از درد و طلب است، به خواب بروی و در آن غبار خاطر را فراموش کنی، اما نباید بستر را رها کنی.
صبح نزدیک است، نور شمع می گیرد هوابیش ازین ای بیخبر در بند بال و پر مباش
هوش مصنوعی: صبح نزیک است و نور شمع بیشتر از این فضا را روشن می‌کند؛ ای بیخبر، در قید و بند پرواز خود نباش.
گر درین دریا نگردی بال و پر چون بادبانسنگ راه کشتی سیار چون لنگر مباش
هوش مصنوعی: اگر در این دریا توجه نکنی، بال و پر تو مانند بادبان می‌شود و به طور کلی به جا و مکان خود نمیرسی، پس مانند لنگر نباش که فقط به زمین چسبیدهای.
تا به خون خود نسازی تشنه صائب خلق رااز رگ گردن به چشم مردمان نشتر مباش
هوش مصنوعی: تا زمانی که به اندازه خون خود برای رفع تشنگی دیگران تلاش نکنی، به چشم مردم مثل یک تیغ نباش که فقط درد ایجاد می‌کند.