غزل شمارهٔ ۵۸۹۴
هوش مصنوعی: شاعر در این اشعار به ارزش‌ها و اصولی که برای خود قائل است، اشاره می‌کند. او به این نکته می‌پردازد که زندگی بی آبرو و بی اعتبار، مانند زهر است و او هرگز آبرو و کرامت خویش را به چیزهای بی‌ارزش نمی‌دهد. هرچند از نظر مادی فقیر باشد، اما حاضر نیست باج و خرجی به قدرت‌ها بدهد و همچنین نمی‌خواهد خود را در برابر انتقاد دیگران قرار دهد. شاعر در مورد حفظ عزت نفس و بی‌توجهی به عیب‌جویی‌ها صحبت می‌کند و به این باور است که در دنیای مادی، باید از هرگونه وابستگی بی‌مورد دوری کرد. او به عشق و شوق خود می‌بالد و آن را با چیزهای ناپایدار عوض نمی‌کند. در نهایت، از مولفه‌های واقعی زندگی خود چون صداقت و راستگویی در برابر دیگران دفاع می‌کند و بر این نکته تأکید دارد که ارزش‌ها و احساسات عمیق را نمی‌توان به راحتی به دیگران سپرد.
بی آبرو حیات ابد زهر قاتل استما آبرو به چشمه حیوان نمی دهیم
هوش مصنوعی: بی آبرو بودن در زندگی ابدی مانند زهر کشندهای است که زندگی را نابود می‌کند. ما به خاطر آبرویمان، هرگز به حیوانات و چیزهای بی‌ارزش اجازه نمیدهیم که آبرویمان را آلوده کنند.
هر چند دست ما چو حباب از گهر تهی استما این صدف به گوهر غلطان نمی دهیم
هوش مصنوعی: هرچند که ما در شرایط سخت و بیپولی قرار داریم و از نظر مادی چیز زیادی نداریم، اما ارزشهای درونی و روحی خود را که مانند صدفی پر از گوهر است، هرگز از دست نمیدهیم.
از مفلسی کفایت ما چون ده خراباین بس که باج و خرج به سلطان نمی دهیم
هوش مصنوعی: ما از فقر و تنگدستیمان به اندازه یک ده ویران کافی هستیم، همین که به سلطان مالیات و خرج نمیدهیم برای ما بسنده است.
عریان تنی است جامه احرام شوق مادامن به دست خار مغیلان نمی دهیم
هوش مصنوعی: وجود ما بیپوشش و عریانی است که نشاندهندهی شوق و اشتیاق ماست. به هیچ وجه دامن خود را به خارهای زحمت و درد نمیزنیم و از آنها فاصله میگیریم.
یوسف به سیم قلب فروشی نه کار ماستاز دست، نقد وقت خود آسان نمی دهیم
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که فروشنده خوب نباید به آسانی قلب و احساسات خود را در اختیار دیگران بگذارد، زیرا ارزش زمان و احساساتش بالاست و نباید به سادگی تحت تأثیر قرار گیرد.
باشد سبکتر از همه ایام درد ماروزی که درد سر به طبیبان نمی دهیم
هوش مصنوعی: روزی خواهد آمد که درد و رنج ما سبکتر از هر روز دیگری خواهد بود، وقتی که دیگر برای درمان دردسرهایمان به پزشکان مراجعه نخواهیم کرد.
بی پرده عیبهای خود اظهار می کنیمفرصت به عیبجویی یاران نمی دهیم
هوش مصنوعی: ما بدون هیچ پوششی، عیبهای خود را به طور مستقیم بیان میکنیم و به دوستانمان فرصتی برای عیبجویی نمیدهیم.
جزو تن گداخته ما نمی شوداز رزق خویش هر چه به مهمان نمی دهیم
هوش مصنوعی: ما از رزق خود چیزی به مهمان نمیدهیم، بنابراین جزو وجود ما نمیشود و به دلیلی عدم بخشش، حالت اکثر ما نمیتواند از این حالت گداخته خارج شود.
در کاروان ما جرس قال و قیل نیستراه سخن به هرزه درایان نمی دهیم
هوش مصنوعی: در دسته ما هیچ صدای زنگ و تهمت و حاشیهای وجود ندارد و ما اجازه نمیدهیم که سخنهای بیمحتوا و بیاساس در اینجا مطرح شود.
در بزم اهل حال لب از حرف بسته ایمجام تهی به باده پرستان نمی دهیم
هوش مصنوعی: در محفل افرادی که حال خوشی دارند، سکوت اختیار کردهایم و دیگر از شراب خالی به دیگران نمیدهیم.
صائب گهر به سنگ زدن بی بصیرتی استعرض سخن به مردم نادان نمی دهیم
هوش مصنوعی: زدن سنگ به جواهر نشانه نادانی است و ما سخنان خود را به افرادی که درک درستی از مسائل ندارند، عرضه نمیکنیم.
ما کنج دل به روضه رضوان نمی دهیماین گوشه را به ملک سلیمان نمی دهیم
هوش مصنوعی: ما درون دل خود را با بهشت رضوان عوض نمیکنیم و این گوشه خاص را به سلطنت سلیمان هم نمیفروشیم.
خاک مراد ماست دل خاکسار ماتصدیع آستان بزرگان نمی دهیم
هوش مصنوعی: خاک آرزوی ماست و دل ما که humble و فروتن است، اجازه نمی‌دهد که به آستان بزرگانی بیاحترامی کنیم.