غزل شمارهٔ ۵۹۶۶
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف حیا و شرم انسانها میپردازد و بر اهمیت کردار نسبت به گفتار تأکید دارد. شاعر به زیبایی میگوید که کلمات بدون عمل ارزش چندانی ندارند و باید از حقیقت وجود انسان نشأت بگیرند. او به ظرایف وجود انسان و ارتباط آن با خویشتنداری و ادب اشاره میکند و بیان میدارد که هر چه در دل داریم باید با گفتار ما همخوانی داشته باشد. به طور کلی، پیام شعر دعوت به سکوت در برابر لغزشها و پرهیز از زبانزد شدن کارهای ناپسند است و نشاندهنده تأثیرات منفی به کار بردن زبان بیملاحظه است.
خضر اینجا خاک می لیسد ز شرم ناکسیمن کیم تا تیغ او گردد به خونم ترزبان؟
هوش مصنوعی: خضر در اینجا به زمین مینشیند و از شرم و ناتوانی من به حالت خاک در میآید. من چه کسی هستم که تیغ او به خون من برسد؟
غمزه اش را خط پشیمان از دل آزاری نکردتیغ را پیچیده کی می گردد از جوهر زبان؟
هوش مصنوعی: نگاه و ناز او باعث نمیشود که دلش از آزار دیگران احساس پشیمانی کند. آیا زباناش میتواند از عمق این تیرگیها رها شود؟
سعی کن کردارت از گفتار باشد بیشترهمچو تیغ از جوهر ذاتی مشو یکسر زبان
هوش مصنوعی: تلاش کن که عملهایت بیشتر از حرفهایت باشد؛ مانند تیغ که از ماهیت خود برمیخیزد، صرفاً به کلام اکتفا نکن.
چون صدف هر کس که دندان بر سر دندان نهدگوهر شهوار جای حرفش آید بر زبان
هوش مصنوعی: هر کسی که با دقت و حوصله به مسائل فکر کند و در مورد آنها عمیقاً تأمل نماید، میتواند حقیقتهای ارزشمندی را کشف کند و به بیان درآورد.
جوهر ذاتی بود از لاف دعوی بی نیازآبداری بس بود در دانه گوهر زبان
هوش مصنوعی: ذات واقعی انسان به گونهای است که نیازی به ادعاهای توخالی ندارد؛ مانند دانهای که تنها یک قطره آب برای نشان دادن ارزش خود کافی است.
هر که آب روی خجلت را شفیع خود کنداز مروت نیست آوردن گناهش بر زبان
هوش مصنوعی: هر کسی که به خاطر شرم و خجالت از گفتن اشتباهاتش پرهیز کند، در واقع از آدمیت و مروت دور شده است.
خار را گل ز آتش سوزان سپرداری کنددر پناه مهر خاموشی بود خوشتر زبان
هوش مصنوعی: گلی که از خار به وجود آمده، به دلیل آتش سوزانی که آن را پرورش داده، در سایه محبت خاموشی زندگی بهتری دارد.
کشتی از موج خطر پیوسته می لرزد به خویشرفت آسایش ز دل تا گشت بی لنگر زبان
هوش مصنوعی: کشتی به خاطر امواج خطر همواره در حالت لرزش است و آرامش از دلش رفته و در نتیجه بیثبات شده است.
همچو آب گوهر از موج حوادث ایمن استهر که را در عالم آب است کوته تر زبان
هوش مصنوعی: هر کسی که در زندگی خود صحبت و بیانش کم است و از حوادث دوری میکند، مانند آب گوهری است که از امواج ایمن مانده و کمتر تحت تأثیر قرار میگیرد.
همچو برگی کز هجوم میوه پنهان می شودهست مستغرق به شکر نعمت حق هر زبان
هوش مصنوعی: مانند برگی که به خاطر میوهی نهفته درونش، پنهان میشود، من نیز در شکرگزاری نعمتهای خداوند غرق هستم و هر زبانی به این نعمتها سخن میگوید.
گفتگوی آن بهشتی روی را بر لب میارتا نشویی صائب از سرچشمه کوثر زبان
هوش مصنوعی: برای اینکه زیبایی و شیرینی گفتار آن بهشتی را از دست ندهی، آن را به زبان نیاور؛ زیرا ممکن است که زیبایی و خوشی آن، در کلام تو کمرنگ شود.
تا به وصف آن دهن شد سبزه خط ترزبانطوطیان بر خاک می مالند از شکر زبان
هوش مصنوعی: سبزهی تازه و دلپذیر به زیبایی توصیف میشود و طوطیان با لحن شیرین خود، شیرینی کلام را به زمین میپاشند.