غزل شمارهٔ ۶۱۷۷
هوش مصنوعی: این شعر، با رنگ و بوی فلسفی و عرفانی، به مسائل زندگی، ارزشها و ناپایداری دنیا میپردازد. شاعر به زیباییهای دنیای مادی و معنوی اشاره میکند و از زوال و گذرا بودن زندگی میگوید. او به رنجها و دردهای انسانها، بیاعتمادی و ضعفهایشان توجه میکند و بر اهمیت تواضع و فروتنی در زندگی تأکید میورزد. همچنین، به قدرت عشق و تأثیرات آن در زندگی اشاره کرده و یادآور میشود که شرایط دنیوی و مادی نمیتواند مانع پیشرفت و عروج روحی انسان شود. در نهایت، شاعر لازم میداند که انسانها در زندگی، از خودگذشتگی و صداقت را پیشه کنند تا به حقیقت و معنا دست یابند.
هر که اینجا از سرافرازان نهد سر بر زمینخط ز خجلت کم کشد در روز محشر بر زمین
هوش مصنوعی: هر کسی که در این مکان از بزرگان و سرافرازان، سرش را به زمین بگذارد، به خاطر شرم و خجالت، در روز قیامت بر زمین خواهد ماند.
هر طرف جولان کند آن نازپرور بر زمینریزد از پای نگارین رنگ محشر بر زمین
هوش مصنوعی: هر طرف که آن معشوق زیبا در حرکت است، رنگهای زیبای بهشتی از پای او بر زمین میریزد.
بس که در یک جا ز شوخی ها نمی گیرد قرارنقش پای او نمی گردد مصور بر زمین
هوش مصنوعی: به خاطر شوخیهایی که در یک مکان وجود دارد، هیچ وقت آرامش نمیگیرم. نقشی از پای او روی زمین نقش نمیبندد.
در زمان حسن عالمگیر او از انفعالخط به مژگان می کشد خورشید انور بر زمین
هوش مصنوعی: در زمان شاه حسن عالمگیر، او با چشمانش نوری را که مانند خورشید بر زمین میتابد به تصویر میکشد و این کار نشاندهنده تأثیر او بر جهان است.
دیده حیران چو نرگس سر برون آرد ز خاکسر او هر جا که گردد سایه گستر بر زمین
هوش مصنوعی: چشمان حیرتزده مثل گل نرگس که از زمین سر بیرون میآورد، هر جا که برود سایهاش بر زمین میافتد.
گرچه شد روی زمین پاک از دل و دین عمرهاستمی کشد زلفش همان دامان محشر بر زمین
هوش مصنوعی: اگرچه سالهاست که زمین از گناهان پاک شده، اما هنوز زلف آن محبوب مثل دامان روز قیامت بر زمین کشیده میشود.
تا جمال بی زوال او بلند آوازه شداز فلک افتاد طشت مهر انور بر زمین
هوش مصنوعی: زمانی که زیبایی ابدی او در آسمانها مشهور شد، طشت نور خورشید از آسمان به زمین افتاد.
می توان سیراب گشتن زان عقیق آبدارآب می ریزد اگر از دست گوهر بر زمین
هوش مصنوعی: میتوان با آب عقیق آبدار سیراب شد، اگر گوهر بر زمین بیفتد و از دست او آب بریزد.
نقش پای من نمی آید به چشم رهروانمور هم نگذشته است از من سبکتر بر زمین
هوش مصنوعی: نقش پای من به اندازهای کوچک و ناچیز است که دیده نمیشود و حتی مورچهای هم از من سبکتر بر روی زمین حرکت نکرده است.
اشک خونین ریزد از مژگان مرا بی اختیارآنچنان کز رشته بگسسته گوهر بر زمین
هوش مصنوعی: اشکهای خونین از چشمانم بیاختیار میریزد، همچنان که چون رشتهای از هم بگسلد، جواهر به زمین میافتد.
هر که چون آیینه دارد جبهه وا کرده ایمی شود فرمانروا همچون سکندر بر زمین
هوش مصنوعی: هر کس که مانند یک آیینه پاک و روشن باشد و دلش را برای دیگران بگشاید، میتواند مانند سکندر بر روی زمین قدرت و مدیریت پیدا کند.
صندل تر را به خاک تیره یکسان می کندآن که می ریزد ز غفلت درد ساغر بر زمین
هوش مصنوعی: کسی که در غفلت و بیتوجهی، درد و غم را به زمین میریزد، باعث میشود که حتی یک صندل مرطوب هم با خاک تیره یکی شود و تأثیرش را بر روی آن بگذارد.
از بلند و پست، خامان جهان را چاره نیستمرغ نو پرواز می افتد مکرر بر زمین
هوش مصنوعی: برای همه افرادی که در زندگی دچار صعود و سقوط میشوند، راهی وجود ندارد. پرندهای که تازه جوانه زده و آماده پرواز است، بارها و بارها بر روی زمین میافتد.
ما ز کافر نعمتی از شکر منعم غافلیممی گذارد مرغ در هر دانه ای سر بر زمین
هوش مصنوعی: ما از نعمتهایی که خداوند به ما داده غافلیم، در حالی که پرندهها هر دانهای را با دقت از زمین برمیدارند.
نقد خود را نسیه کردن نیست کار عاقلانپیش دونان چند مالی روی چون زر بر زمین؟
هوش مصنوعی: عاقلان، برای افراد پست و کممایه، ارزشهای خود را به آسانی فدای چیزهایی نمیکنند. چه دلیلی دارد که زیبایی و ارزشها را که مانند طلا هستند، در اختیار کسانی قرار دهیم که ارزشش را نمیدانند و فقط به ظاهر و امور سطحی توجه دارند؟
آفتابش بر لب بام است و ریزد هر نفسخواجه از بهر عمارت رنگ دیگر بر زمین
هوش مصنوعی: خورشید بر لبه بام قرار دارد و هر لحظه خواجه برای ساختن، رنگی جدید بر زمین میپاشد.
هر کف خاکی کف افسوس از خود رفته ای استپای خود فهمیده نه وقت سراسر بر زمین
هوش مصنوعی: هر تکه از خاک نشاندهندهی افسوس و حسرتی است که انسان از خود به جای گذاشته است. پاهای انسان درک نمیکنند که سرنوشت و زمان چقدر برای او در زندگی با اهمیت است و او را به کجا میبرد.
تا به کی سازی گرانبار از علایق خویش را؟رحم کن رحم ای گرانجان سبکسر بر زمین
هوش مصنوعی: تا کی بار سنگین علاقهها و وابستگیهای خود را به دوش میکشی؟ ای جان گرانبها و بیپروا، بر زمین رحم کن.
چند از بی اعتمادی در جهان آب و گلقطره خواهی زد پی رزق مقدر بر زمین؟
هوش مصنوعی: در دنیا و در زندگی، چرا به خاطر بیاعتمادی و ناامیدی اندکاندک خُود را دچار مشکل کنی؟ به جای این کار، بهتر است بر روی کسب روزی و نعمتهایی که برایت مقدر شده تمرکز کنی.
تا کی از طول امل چون موجه خشک سرابدر تمنای گهر باشی شناور بر زمین؟
هوش مصنوعی: به چه مدت باید منتظر بمانی و در آرزوی دستیابی به هدفهایت، همچنان در حال حرکت باشی در حالی که به نظر میرسد همه چیز بیثمر و بیروح است؟
رزق خاک تیره سازد آب را استادگیچون گرانجانان مکن زنهار لنگر بر زمین
هوش مصنوعی: آب حاصلخیز میتواند خاک تیره را بارور کند، اما مانند افرادی که سنگینبار هستند، نباید در جا بایستید و خود را محدود کنید.
پیش چشم من نهاده است از تهیدستی محیطپشت دست از پنجه مرجان مکرر بر زمین
هوش مصنوعی: در برابر چشمانم، از فقر و تنگدستی، محیطی را ایجاد کرده که مثل تهی بودن دستم، دوباره و دوباره بر زمین میافتد.
می تواند عشق بالا دست را مغلوب کردهر که آورده است پشت چرخ اخضر بر زمین
هوش مصنوعی: هر کسی که در برابر مشکلات و چالشهای زندگی، استقامت و پایداری دارد، میتواند حتی بر عشق و احساسات قوی نیز غلبه کند.
خرج خاک تیره می گردد به اندک فرصتیمی کشد چون ابر هر کس دامن تر بر زمین
هوش مصنوعی: خاک تیره به سرعت و در فرصتی کوتاه تغییر میکند و مانند ابری که بر دامن زمین میافتد، همه چیز را تحت تأثیر قرار میدهد.
از ثمر قانع مشو با برگ، کز اشجار باغسایه بی حاصلان باشد گرانتر بر زمین
هوش مصنوعی: به میوهٔ درخت راضی نشو؛ زیرا برگها تنها سایهای بیفایده بر زمین میسازند.
از کنار بام دارد کوزه خالی خطرزود از اوج اعتبار افتد سبکسر بر زمین
هوش مصنوعی: از روی بام، کوزهای خالی در حال سقوط است. اگر این کوزه به زمین بیفتد، ممکن است به سرعت از اعتبار خود بیفتد و به زمین بیافتد.
در خنک گرداندن دلهاست عمر جاودانبیش می ماند درخت سایه گستر بر زمین
هوش مصنوعی: عمر جاودان بیشتر به سایه درختی بر زمین شباهت دارد که دلها را خنک و آرام میکند.
سرکشی با زیردستان شاهد بی حاصلی استمی گذارد شاخهای پر ثمر سر بر زمین
هوش مصنوعی: عدم استبداد و تندرفتاری با افرادی که در موقعیت پایینتری قرار دارند، نتیجهای جز ناکامی ندارد و در نهایت به آسیب دیدن خود فردی که برتریطلبی میکند، میانجامد.
تازه رویان پیش در دلها تصرف می کنندنخل نورس می دواند ریشه بهتر بر زمین
هوش مصنوعی: گلهای جوان باید با عشق و شوق در دلها جا باز کنند، همانطور که درختان تازهنوجوان ریشههایی قوی و محکم در زمین میکارند.
صحبت سر در هوایان را نمی باشد ثمرسایه خشکی است از سرو و صنوبر بر زمین
هوش مصنوعی: گفتوگو در میان افرادی که به تهیبودن و بیثمر بودن آن میانجامد، مانند سایهای است که از درختان بر زمین افتاده و هیچ نفعی ندارد.
زندگی را در تن آسانی تلف کردن خطاستچند خواهی ریختن این آب کوثر بر زمین؟
هوش مصنوعی: زندگی را به راحتی و بدون تلاش سپری کردن اشتباه است. چند بار میخواهی مانند آب زلال و ارزشمند، فرصتهای خوب را از دست بدهی؟
در حیات از پیش بینی خاکساری پیشه کننقش خواهی بست چون ده روز دیگر بر زمین
هوش مصنوعی: در زندگی، تواضع و سربزنگی را فراموش نکن، زیرا روزی بر روی این زمین اثر و نشانهای از خود به جا خواهی گذاشت که ممکن است برای مدت کوتاهی باقی بماند.
هست در خاک فراموشان در ایام حیاتنیست چون آثار خیری از توانگر بر زمین
هوش مصنوعی: افراد ثروتمند در طول زندگی خود، آثار خوبی از خود بر جای نمیگذارند که بعدها فراموش نشوند. در واقع، آنها به مرور زمان در یادها محو میشوند و هیچ نشانی از خود باقی نمیگذارند.
اشک مظلومان به معراج اجابت می رسدزود برخیزد ز خاک، افتد چو گوهر بر زمین
هوش مصنوعی: اشک کسانی که مظلوماند به سرعت مورد پذیرش و پاسخگویی قرار میگیرد. بنابراین، باید به سرعت از خاک خود برخیزند و مانند گوهر بر زمین بیفتند.
جان قدسی را نگردد جسم مانع از عروجکی شمیم عود می ماند ز مجمر بر زمین؟
هوش مصنوعی: هیچ مانعی برای پرواز روح مقدس وجود ندارد، مانند اینکه بخاری عود نمیتواند بوی خوش خود را از زمین دور کند.
از فشاندن اندکی با خود ببر، چون عاقبتمی گذاری هر چه داری ای توانگر بر زمین
هوش مصنوعی: به خاطر داشته باش که حتی مقدار کمی از دارایی و ثروت خود را با خود ببر، زیرا در نهایت، زمانی میرسد که هر چه داری، ای ثروتمند، بر زمین باقی مینماند.
گر نسازی تر گلویی از ثمر چون سرو و بیدسایه خشکی به عذر آن بگستر بر زمین
هوش مصنوعی: اگر نتوانی درختی مثل سرو و بید با میوهای سرسبز و شکوفا بپروری، طبیعتا به خاطر این کمبود، سایهات به زمین افتاده و خشکی بر تو سایه میافکند.
گرچه صائب از نی کلکم جهان پر شکرستمی نهم چون بوریا پهلوی لاغر بر زمین
هوش مصنوعی: هرچند که جهان پر از نعمت و شیرینی است، اما من مانند بوریا که بر زمین افتاده و لاغر است، پذیرای غم و اندوه هستم.