غزل شمارهٔ ۶۸۴۹
هوش مصنوعی: این شعر به بیان اهمیت خودآگاهی، صداقت و دوری از گناه می‌پردازد. شاعر تأکید می‌کند که اگر انسانی به شناخت و پرهیز از معاصی نرسد، به بی‌پناهی و فقر روحی دچار می‌شود. او از مخاطب می‌خواهد که به خداوند و رضایت حق توجه کند و به خود و اعمالش شرمنده باشد، نه تنها از نگاه دیگران. شاعر به این نکته نیز اشاره می‌کند که انسان باید از تعلق به دنیا و عاشق زرق و برق آن فاصله بگیرد و به دنبال بقا و حقیقت باشد. در نهایت، او نشان می‌دهد که تنها با سکوت و تفکر می‌توان به شناخت واقعی رسید و از دنیا و افراد بی‌اعتماد فاصله گرفت.
اگر مقید کسب هوا نمی گردیحباب وار ز دریا جدا نمی گردی
هوش مصنوعی: اگر به دنبال خواستهها و آرزوهای دنیایی نباشی، مانند حبابی نخواهی بود که به راحتی از دریا جدا شود.
لباس فقر بود پینه بر سراپایتاگر شکسته تر از بوریا نمی گردی
هوش مصنوعی: اگر بر تن تو لباس فقر باشد و به خاطر آن پینه روی تمام بدنت باشد، هرگز نمیتوانی از آنچه که هستی، کمتر و شکستهتر از یک بوریا به نظر بیایی.
رضای حق به رضای تو بسته است از حقچرا به هر چه کند حق رضا نمی گردی؟
هوش مصنوعی: رضایت خدا به رضایت تو وابسته است، پس چرا از آنچه که خدا می‌خواهد راضی نمیشوی؟
ایا کسی که به هنگام ارتکاب گناهز شرم خلق به گرد خطا نمی گردی:
هوش مصنوعی: آیا کسی هست که در هنگام مرتکب شدن به گناه، از شرم نسبت به دیگران به سمت خطا نرود؟
ز خلق بیش، ز خود شرم کن که خلق از توجدا شوند و تو از خود جدا نمی گردی
هوش مصنوعی: از دیگران بیش از حد انتظار نداشته باش و به خودت شرمنده نباش، زیرا اگر مردم از تو دور شوند، تو همچنان از خودت فاصله نمیگیری.
ز تخم پوچ تو بی مغز روشن است چو آبکه روسفید درین آسیا نمی گردی
هوش مصنوعی: از دانهی بیفایدهات نشان روشنی نیست، مانند آبی که در این آسیا نمیچرخد و تنها سفید و بیاثر است.
نشسته دست ز دامان دولت دنیاچو خضر سبز ز آب بقا نمی گردی
هوش مصنوعی: دست از دنیا و نعمتهای آن برکشیدهای و مانند خضر، که نماد حیات جاویدان است، از آب زندگی دور ماندهای.
تو تا خموش نگردی به صدزبان درازچو شانه محرم زلف دوتا نمی گردی
هوش مصنوعی: اگر سکوت کنی و خاموش باشی، نمیتوانی به درستی به عمق موضوع پی ببری. مانند شانهای که برای باز کردن گیسوانی خاص ساخته شده است، تو هم نیاز به آرامش و خاموشی داری تا به حقیقت نزدیک شوی.
ز آشنایی مردم گزیده تا نشویتو بی شعور به خود آشنا نمی گردی
هوش مصنوعی: اگر از تجربههای دیگران استفاده نکنی و با آنها آشنا نشوی، نمیتوانی درک درستی از خودت پیدا کنی و به بلوغ فکری نرسی.
مدار دست ز دامان پیروان صائباگر ز بی بصری رهنما نمی گردی
هوش مصنوعی: اگر از نادانی و بیتوجهی به حقیقت دست برنداری، هرگز نمیتوانی راهنمایی برای دیگران باشی.