بخش ۳۳ - در تحقیق میزان
هوش مصنوعی: نظم اشاره دارد به مفهوم ترازویی که در قیامت اعمال انسان‌ها را می‌سنجد. شاعر تاکید می‌کند که این ترازوی واقعی، عقل انسان است که می‌تواند خیر و شر را تشخیص دهد. در این ترازوی معنوی، یکی از کفه‌ها به اعمال دنیایی و دیگری به پاداش‌های قیامت مربوط می‌شود. اگر رفتار نیکو داشته باشیم، پاداش ما نیز خوب خواهد بود و برعکس. شاعر همچنین به این نکته اشاره می‌کند که هر عمل ما در زندگی تأثیراتی دارد و ما باید در انتخاب‌های خود هوشیار باشیم. در نهایت، عقلی که ما داریم، تنها راه تشخیص نیک و بد است و بدون آن، حتی از حیوانات نیز کمتر خواهیم بود.
ندانی چیست تحقیق ترازوکه می‌سنجد عمل بی دست و بازو
هوش مصنوعی: تو نمیدانی که چه چیزهایی در قضاوت و سنجش وجود دارد که اعمال انسان را حتی بدون نیاز به نیروی جسمی محاسبه می‌کند.
بگویم با تو یک یک سر میزانولی بشنو به شکل بی تمیزان
هوش مصنوعی: بگذار بگویم با تو برابری و سنجش کنم، اما تو باید بشنوی که من بدون هیچ معیاری صحبت میکنم.
تو پنداری ترازوی قیامتچنین باشد که در دنیا تمامت
هوش مصنوعی: تو فکر میکنی که ترازوی قیامت به گونهای خواهد بود که همه کارها و رفتارهای تو در این دنیا اندازهگیری و وزن شود.
بود شاهین آن عقل ای برادرکه پیدا می‌کند هم خیر و هم شر
هوش مصنوعی: ای برادر، عقل همانند شاهینی است که می‌تواند هم نیکی و خوبی را شناسایی کند و هم بدی و شر را بیابد.
بود یک کفه‌اش دنیا و کرداردگر کفش بود عقبی و مقدار
هوش مصنوعی: یک طرف این ترازوی زندگی، دنیا و اعمال ما قرار دارد و طرف دیگر آن، آخرت و میزان پاداش و کیفر.
اگر باشد تو را کردار نیکومقابل باشدت مقدار نیکو
هوش مصنوعی: اگر رفتار نیکو داشته باشی، به همان اندازه هم قدر و منزلت تو بالا خواهد رفت.
اگر باشد سبک میزان به دنیابه طاعت کی جزا یابی به عقبی
هوش مصنوعی: اگر در دنیا به درستی و با رفتار خوب زندگی کنی و به وظایف خود عمل کنی، در آخرت نیز پاداشی دریافت نخواهی کرد.
ز کس گر تو برنجی وز تو رنجندبسوزی چون عمل‌های تو سنجند
هوش مصنوعی: اگر از کسی ناراحت شوی و باعث رنجش او شوی، در نهایت خودت آسیب میبینی، چون اعمال تو مورد قضاوت قرار میگیرد.
هر آن چیزی که در آن کار تو باشدیقین در پلهٔ بار تو باشد
هوش مصنوعی: هر چیزی که در آن تلاش و زحمتی از تو باشد، مطمئناً به نفع تو و در مسیر موفقیت تو خواهد بود.
اگر با خویش نیکی نیک می‌باشچو خواهی کشت تخم نیک می‌پاش
هوش مصنوعی: اگر میخواهی که خوبیها و خوشیها به سراغت بیایند، باید با خود و دیگران به نیکی و خوبی رفتار کنی. مانند کشاورز که برای برداشت محصول خوب، باید بذرهای نیکو را در دل زمین بکارند.
که تا از یکی هفتصد برویدوگر بد کاشتی هم بد بروید
هوش مصنوعی: اگر از یک نفر نیکی و محبت دریافت کنی، به تعداد زیادی از آنها میرسد؛ اما اگر در کارهای خود نادرست عمل کنی، قطعاً عواقب بدی خواهد داشت.
بیان این ز من بشنو به تحقیقکه صدقست این سخن نزدیک صدیق
هوش مصنوعی: این جمله را به دقت گوش کن، زیرا این گفتار حقیقت دارد و از فردی صدیق و راستگو بیان شده است.
میان خیر و شر جز عقل هشیارکه داند فرق کرد اندر همه کار
هوش مصنوعی: عقل و درک درست، تنها عامل تشخیص تفاوت میان خوب و بد در تمام کارهاست.
همه کار نکو از عقل می‌دانچو نبود عقل کم باشد ز حیوان
هوش مصنوعی: همه کارهای خوب تحت تأثیر عقل و خرد انجام می‌شود، و اگر عقل نباشد، انسان از حیوان هم کمتر خواهد بود.
هر آن چیزی که باشد سخت دشواربه میزان خرد سنجند هموار
هوش مصنوعی: هر چیزی که به نظر سخت و دشوار میآید، بر اساس اندازه عقل و دانش فرد، می‌تواند آسانتر به نظر برسد.
بیان صورت و معنی میزانبگفتم هان همینست ای عزیزان
هوش مصنوعی: من شکل و مفهوم را به شما بیان کردم، حال بدانید که این همان چیزی است که میگویم، ای عزیزان.