بخش ۲ - عین الیقین
هوش مصنوعی: این متن به بررسی مفاهیم الهی و نیازهای انسانی می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که وجود خداوند کامل و بالاتر از کمال است و نمیتوان آن را در درک انسانی گنجاند. همچنین، به مفهوم مکان و زمان اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که وجود خداوند نمی‌تواند محدود به آن‌ها باشد. در عین حال، سخن از خطای عقل در تلاش برای فهم حقیقت و رازهای الهی به میان می‌آید. در نهایت، شاعر به این نتیجه می‌رسد که بسیاری از تصورات ما درباره خدا و جهان در واقع توهم و پندار هستند و عقل نباید در این زمینه سخن بگوید، چرا که با این کار به حیرت و بی‌هوشی می‌رسد.
کی و کو، چند و چون و چیست، چراهست از اوصاف «انتم الفقرا»
هوش مصنوعی: کی و کو، چند و چون و چیست، چرا هست، اینها سوالاتی هستند که به بررسی وجود و حال انسانها میپردازند و در این زمینه، ما به خود را تحت عنوان «شما فقیر هستید» یادآوری میکنیم. در واقع، این عبارت به ما میگوید که درک و شناخت ما از وجود و علل زندگی، مشخص می‌کند که ما به چه اندازه به نیازها و کمبودهای خود آگاه هستیم.
این همه وصفها ز امکان استعلت احتیاج و نقصان است
هوش مصنوعی: تمام ویژگیها و توصیفاتی که ما از یک چیز میکنیم، ناشی از این است که آن چیز نیازمند و ناقص است.
ذات حق کامل است و فوق کمالنرسد کس در او به وهم و خیال
هوش مصنوعی: ذات خداوند کامل است و هیچکس نمی‌تواند به درک و تصور کمال او برسد.
از تسلسل که نیست در امکاننبود دایماً مکان مکان
هوش مصنوعی: هیچ چیز نمی‌تواند به طور مداوم در یک مکان باقی بماند، زیرا هیچ چیزی نمی‌تواند به طور نامحدود در یک زنجیره تکراری وجود داشته باشد.
چون مکان را مکان محال بودخالق اندر مکان خیال بود
هوش مصنوعی: چون مکان وجود ندارد، پس خالق در واقع به خاطر خیال و تصور در مکان قرار دارد.
گر بود مر ورا حدود و جهاتمتناهی شود حقیقت ذات
هوش مصنوعی: اگر او را مشخصات و ویژگیهای معین وجود داشته باشد، حقیقت وجودش محدود و نامتناهی خواهد شد.
جسم گردد کنون و از ترکیبمُحْدَث آید قدیم فرد مجیب
هوش مصنوعی: اکنون بدن به وجود می‌آید و از ترکیب اشیاء جدید، وجودی قدیمی و یگانه به وجود می‌آید.
ور حوادث بدو شود قایمحادثه دایماً بود قایم
هوش مصنوعی: اگر حوادث ناگوار به او روی آورد، باید بدانیم که مشکلات دائماً وجود دارند و همواره ادامه خواهند داشت.
عرش کان مُحْدث است جای قدیمکی شود ای به فکر و فهم سقیم
هوش مصنوعی: عرش، که همواره تغییر می‌کند و جدید است، هیچگاه به جایگاه قدیم تبدیل نخواهد شد. ای کسی که در فکر و فهم خود دچار نقصان هستی، این را درک کن.
نقل و تحویل حاجت انگیزدنانشسته چگونه برخیزد
هوش مصنوعی: اگر کسی در حال حاضر نیازمندیهایش را برطرف نکند، چطور میتواند به موفقیت یا خواستههایش دست پیدا کند؟
پیش از این عرش و فرش و لوح و قلمبرچه میبود صانع عالم
هوش مصنوعی: قبل از اینکه آسمان و زمین و قلم و لوح وجود داشته باشد، خالق عالم چه چیزی بود؟
این زمان هم بر آن همی دانشورنه قایل شوی به نقصانش
هوش مصنوعی: در این زمان هم بر آن باید که به دانش اعتقاد داشته باشی و به نقصان و کمبود آن توجه نکنی.
زانکه آن حال اگر کمال بودنقص ضد است و آن محال بود
هوش مصنوعی: زیرا آن حالتی که کامل است، نقص را به عنوان ضد خود نمیپذیرد و این امر غیرممکن است.
این همه نقش وهم و پندار استعقل از این گفت و گوی بیزار است
هوش مصنوعی: تمام این تصاویر و خیالات تنها زاییده ذهن هستند و عقل از این گفتوگوها و حرفها خسته و دلزده است.
عقل در جای نطق کم نزندچون بدینجا رسید دم نزند
هوش مصنوعی: عقل وقتی به این مرحله برسد که نتواند چیزی بگوید، دیگر هیچ اظهاری نمیکند و سکوت می‌کند.
بعد از آن حیرت است و بیهوشیبه که آن راز را فرو پوشی
هوش مصنوعی: بعد از آن، تنها شگفتی و بی‌هوشی باقی میماند، بهتر است که آن راز را پنهان کنی.
شمّه ای گفته میشود دریابتا نگردد خلاف شرط کتاب
هوش مصنوعی: یک کم توجه کن و کاری را انجام بده تا طبق قانون و قواعدی که وجود دارد، خلاف آن عمل نشود.