بخش ۶۴ - در بیان معنی کلام و بیان مراتب و اقسام آن و بیان آنکه کدام قدیم است و کدام حادث و بیان آنکه کلام جمادات و نباتات از کدام قبیل است
هوش مصنوعی: این متن به بررسی مفهوم کلام و ارتباط آن با صفات و ذات حق تعالی می‌پردازد. در آغاز، به بسیط بودن اصل کلام اشاره می‌شود و اینکه این کلام می‌تواند مراتب و اقسام داشته باشد. اصل کلام از صفات لازم ذات حق سرچشمه می‌گیرد و حقایق اسرار را برای قایلان خود آشکار می‌سازد.
کلام به دو صورت از خود عیان می‌شود: یکی به صورت بی‌واسطه و دیگری در قالب لفظ و حروف. این دو گونه کلام به درجات مختلفی از درک و ادراک وابسته‌اند. آنچه که با حواس قابل درک است، در مقابل عقل و قیاس نمایان می‌شود، اما آنچه فراتر از حواس است، تنها برای اهل کشف و شهود واضح است.
عالم مثال مکانی است که در آن، صورت‌ها و اشکال مختلف وجود دارد و در آنجا کلام و صداهایی از روحانیات و فرشتگان نیز وجود دارد. وحی و رؤیت نیز جزو احکام جهانی است که در آنجا برقرار می‌شود.
در نهایت، متن اشاره می‌کند که نسبت این جهان به آن جهان، فراتر از عقل و فهم انسانی است و به این ترتیب، تنها با ادب و عبرت می‌توان به فهم عمیق‌تر آن دست یافت.
گرچه آمد بسیط اصل کلامباشد آن را مراتب و اقسام
هوش مصنوعی: با اینکه اصل سخن ساده و واضح است، اما دارای جزئیات و انواع مختلفی میباشد.
هست اصل بسیط آن ز صفاتز صفاتی که هست لازم ذات
هوش مصنوعی: وجود ساده و اصلی هر چیز، از ویژگیها و صفاتی که به ذات آن تعلق دارد، ناشی می‌شود. این صفات برای وجود آن چیز ضروری هستند.
حق تعالی حقایق اسرارچون کند بهر قایلان اظهار
هوش مصنوعی: خداوند حقایق و اسرار را برای کسانی که به آنها ایمان دارند، آشکار می‌سازد.
صفتی را که هست مبداء آنکرده نامش کلام اهل لسان
هوش مصنوعی: هر صفت و ویژگی که وجود دارد، به واسطهی سخن و زبان به آن نام و عنوان داده شده است.
پیش آن کو بود به علم علماین کلام است متصف به قدم
هوش مصنوعی: در حضور کسی که به دانش و علم دست یافته، این حرف به ویژگی قدیم و جاودانگی نسبت داده می‌شود.
باشد آری به حکم عقل سلیمصفت ذات همچو ذات قدیم
هوش مصنوعی: می‌توان گفت که به نظر میرسد طبق منطق صحیح، ویژگیهای وجودی باید همچون ذات اصلی و قدیم باشد.
گاهی آن بی توسط گفتارآید اندر مراتب و اطوار
هوش مصنوعی: گاهی اوقات، شخصی بدون واسطه و از طریق سخن گفتن به مراحل و حالتهای مختلفی میرسد.
چون دلالات جمله موجوداتبر کمال صفات و وحدت ذات
هوش مصنوعی: تمام نشانهها و علامتهای موجودات نشاندهندهی کمال صفات و یگانگی ذات هستند.
گاهی اندر لباس لفظ و حروفکه مر او را قوالبند و ظروف
هوش مصنوعی: هر از گاهی کلمات و حرفها به شکلی در میآیند که او را در قالبها و ظرفهایی محصور میکنند.
وین دو قسم است زانکه حرف و مقالیا به حس مدرک است یا به خیال
هوش مصنوعی: این دو نوع وجود دارد، زیرا گفتار و سخن یا به زیبایی فهمیده می‌شود یا به تخیل وابسته است.
آنچه مدرک همی شود به حواسظاهر آمد به پیش عقل و قیاس
هوش مصنوعی: هر چیزی که از طریق حواس پنجگانه قابل شناخت باشد، در برابر عقل و reasoning قرار می‌گیرد.
وانچه باشد حواس ازان قاصرهست بر اهل کشف بس ظاهر
هوش مصنوعی: هر چیزی که از حواس ما فراتر باشد، برای اهل بصیرت و کشف کاملاً آشکار است.
موطنش عالم مثال بودآلت سمع آن خیال بود
هوش مصنوعی: مکانی که او در آن زندگی می‌کند، دنیای خیالی و مثالی است و ابزاری که می‌تواند آن را بشنود، خود خیال است.
گردد از سمع باطن آن مفهومسمع ظاهر بود ازان محروم
هوش مصنوعی: پیام این بیت این است که باطن و درون انسان می‌تواند درک عمیقتری از مفاهیم را ارائه دهد، در حالی که شنیدن ساده و ظاهری ممکن است انسان را از دریافت این درک عمیق محروم کند. به عبارت دیگر، برای فهم واقعی و عمیق، باید به احساسات و درون خود رجوع کرد و تنها به آنچه که به صورت ظاهری شنیده می‌شود اکتفا نکرد.
گفت و گوی فرشتگان با همباشد از حرف و صوت آن عالم
هوش مصنوعی: فرشتگان با یکدیگر گفت و گو میکنند و صدای صحبتهایشان هم متعلق به دنیای معنوی است.
هر ملک را در او مثالی هستکه دهدشان در آن مقالی دست
هوش مصنوعی: هر موجودی در خودش نمونهای دارد که می‌تواند به واسطه آن دربارهٔ خود یا ویژگیهایش صحبت کند و معرفی شود.
متجسد شود در او ارواحمتروح شود در او شباح
هوش مصنوعی: در او روحها به نمایش درمیآیند و شباهتها در او ظهور میکنند.
هر چه آید فرو ز عالم جانقالبی باشدش در آن میدان
هوش مصنوعی: هر چیزی که از دنیای روح خارج می‌شود، در قالبی خاص در آن میدان وجود دارد.
وانچه بالا رود ز عالم گلصورتی یابد اندر آن منزل
هوش مصنوعی: هر چیزی که از این جهان برخیزد، در آن دنیا شکلی زیبا و دلنشین خواهد یافت.
وحی تنزیل و رؤیت جبریلهست احکام آن جهان بی قیل
هوش مصنوعی: وحی و بهدست آوردن معارف الهی از سوی جبریل برای انسانها بهوجود آمده است و این احکام و قوانین جهان دیگری بدون هیچ گونه بحث و جدلی به ما رسیدهاند.
نطق و تسبیح کز جماد و نباتبشنوی یا ز عجم حیوانات
هوش مصنوعی: اگر صدای سخن گفتن و ذکر گویی موجودات بیجان و گیاهان را بشنوی، یا از حیوانات عجم (غیر ایرانی) هم بشنوی، به چه معناست؟
همه هست از خواص آن عالمسمع و حس نیست اندر آن محرم
هوش مصنوعی: همه چیز از ویژگیهای آن جهان است و نمیتوان با شنیدنیها و حس کردنیها به آن دست یافت.
هر که را شد گشاده راه خیالاندر آن عالمش دهند مجال
هوش مصنوعی: هر کسی که در دنیای خیال و اندیشهاش باز باشد و جا برای خوابها و آرزوهایش داشته باشد، به او فرصت میدهند تا در آن عالم سفر کند و به خواستههایش برسد.
کانچه باشد شنیدنی شنودرغم محجوب را بدان گرود
هوش مصنوعی: هر آنچه که شنیدنی است، شنیده می‌شود، حتی اگر کسی در پس پرده باشد و محجوب گردد.
وانچه باشد ز دیدنی بینددامن از منکر دنی چیند
هوش مصنوعی: هر چیزی که از دیدن به وجود میآید، دامن خود را از زشتیهای دنیا می‌گیرد.
نسبت این جهان به آن چون استاز حد عقل و فهم بیرون است
هوش مصنوعی: این جهان نسبت به آن جهان به گونهای است که درک و فهم آن از حد عقل فراتر است.
گفت شارع کحلقت تلقیفی فلات بعیدة الأرجا
هوش مصنوعی: گفت شارع، خلق را به دوردست هایی که ناشناخته و پر از راز و رمز است، سوق دهید.
شرح آن را کسی چه سان سنجدنیست زانسان که در بیان گنجد
هوش مصنوعی: کسی نمیتواند به درستی عمق احساسات و تجربیات فردی را درک کند؛ تنها خود فرد میداند که چه چیزی در دلش میگذرد و بیان آن برای دیگران دشوار است.
چون سخن را کشید رشته درازبه سر رشته باید آمد باز
هوش مصنوعی: وقتی که بحث و گفتوگو به طول میانجامد، باید دوباره به نکتهی اصلی و شروع آن برگردیم.
بود سر رشته ذکر بی ادباناز پی عبرت ادب طلبان
هوش مصنوعی: ترسیم و بیان ویژگیهای افرادی که در جستجوی عبرت و آموزش هستند، گاهی از جانب کسانی که به آداب و اصول توجه ندارند، تحت تأثیر قرار می‌گیرد. این افراد، بدون احترام به معنای واقعی ذکر و یادآوری، فقط به دنبال یادآوری هستند و آموزههای واقعی را نمیفهمند.