بخش ۱۱۲ - در مذمت آنان که بنای مذهب خود بر کم آزاری نهاده اند و در ورطه اباحت و الحاد افتاده
هوش مصنوعی: این متن درباره‌ی تفاوت‌های میان درویش واقعی و کسانی است که فقط به ظاهر به درویشی می‌پردازند. مولف تاکید می‌کند که درویش واقعی کسی است که از ریا و تظاهر دوری کرده و با معرفت و حقیقت زندگی می‌کند. افرادی که به صورت ظاهری بر اصول دینی تکیه دارند، در واقع دچار توهم و خیال هستند و در عمل به تناقضاتی دچار می‌شوند. آن‌ها به راحتی عناوین مذهبی را به خود می‌زنند، اما در باطن به احکام دین لطمه می‌زنند. نویسنده به این نکته اشاره دارد که درویش واقعی باید از آزار دیگران پرهیز کند و به دنبال سعادتمندی و آرامش باشد، در حالی که افراد ظاهر ساز در نهایت به منافع شخصی خود می‌پردازند و از اصول اخلاقی و دینی بی‌خبرند.
هر که درویش ازو بود بیزارکی ز درویش آید این کردار
هوش مصنوعی: هر کسی که از درویش فاصله بگیرد و او را نپسندد، چگونه میتواند از درویش رفتار نیکو و فضیلت ببیند؟
نیست درویشی این که زندقه استنیست جمعیت این که تفرقه است
هوش مصنوعی: در دنیای روحانی، هیچ درویشی که به فساد و گمراهی دچار باشد وجود ندارد و هیچ اجتماع واقعی که بر پایه تفرقه و جدایی باشد نیز مفهوم ندارد.
اصطلاحات عارفان از برکرده و می کند بیان فر فر
هوش مصنوعی: عارفان با دانش و تسلطی که بر اصطلاحات خاص دارند، به زیبایی و با ظرافت احساسات و مفاهیم عمیق خود را بیان میکنند.
دلش از سر کار واقف نهمعرفت بی شمار و عارف نه
هوش مصنوعی: دل او از کارهای روزمره آگاه است، نه به خاطر دانش بیحد و حصر و نه به خاطر آگاهی عارفانه.
همچو جوز تهی نماید نغزلیک چون بشکنی نیابی مغز
هوش مصنوعی: مثل میوهی جوز، در ظاهر زیبا و جذاب است، اما وقتی آن را بشکنی، چیزی از آن به جز پوکی نمیبینی.
کرده وهم و خیال بیباکانمندرج در عبادت پاکان
هوش مصنوعی: خیالات و دنیای خیالانگیز بیپرواها در اعمال و عبادات افراد پاک و زاهد ثبت شده است.
لفظ ها پاک و معنیش گرگیننافه چین لفافه سرگین
هوش مصنوعی: در اینجا منظور از “لفظ ها” کلمات هستند که از نظر ظاهری زیبا و خوب به نظر میرسند، اما معنای عمیق و واقعی آن‌ها ممکن است ناپسند و ناخوشایند باشد. به عبارت دیگر، ممکن است چیزی که زیبا به نظر میرسد در حقیقت دارای معانی منفی یا ناخوشایند باشد.
نافه نگشاده مشک افشاندور گشایی جهان بگنداند
هوش مصنوعی: اگر مشک را نشکافتی، بوی خوشی پخش میشود، اما اگر آن را باز کنی، جهان را آلوده می‌کند.
ترک آزار کردن خواجهدفتر کفر راست دیباچه
هوش مصنوعی: دست برداشتن از آزار دادن کسی که به دلایلی خاص از ایمان دور شده، در واقع نشاندهندهی نازکی و ظرافت روحی و انسانی است.
منکر آمد به پیش او معروفشد به منکر عنان او مصروف
هوش مصنوعی: نفی کننده به درگاه او آمد و در پی آن، به معروفی که داشت، به منکر شناخته شد و کنترل او در دست دیگران افتاد.
تنفس محنت گریز راحت جویداردش در ره اباحت روی
هوش مصنوعی: کسی که در مشکلات و سختیها زندگی می‌کند، در پی آسایش و راحتی است و در جستجوی راهی برای رهایی از محدودیتها و حلال بودن امور است.
شد یکی پیش او حرام و حلالمی نیندیشد از نکال و وبال
هوش مصنوعی: یک نفر در کنار او به حرام و حلال اهمیت نمیدهد و به عواقب کارهایش فکر نمیکند.
می شود مرتکب مناهی رامی فتد در عقب ملاهی را
هوش مصنوعی: انسانی که مرتکب کارهای ناپسند میشود، در نهایت به عواقب و پیامدهای بد آن دچار میشود و نمیتواند از مسئولیتها فرار کند.
گاه لافش ز مذهب تجریدکه گزافش ز مشرب توحید
هوش مصنوعی: گاهی در مورد مذهب خالص و ناب خود سخن میگوید، در حالی که این گفتار، صحبت کردن از پیوندش با مفهوم یکتاپرستی است.
اینست لاف و گزاف آن غاویلیک او را چو نیک واکاوی
هوش مصنوعی: این سخن فقط ادعا و بزرگنمایی است، اما اگر به دقت بررسیاش کنی، حقیقت آن مشخص میشود.
مذهبش جمع فضه و ذهب استمشربش شرب باده عنب است
هوش مصنوعی: مذهب او به جمعآوری نقره و طلا تعلق دارد، اما رویکردش به زندگی و لذت، نوشیدن شراب انگور است.
نه ز احوال سابقش عبرتنه ز احوال لاحقش خبرت
هوش مصنوعی: نه از وضعیت گذشتهاش چیزی یاد گرفتهای و نه از آیندهاش خبری داری.
از علامات عقل و دین عاریمذهبش حصر در کم آزاری
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که فردی که از عقل و دین بیبهره است، به محدود کردن خود و دیگران به چیزی کمضرر میپردازد. در واقع، چنین شخصی نتوانسته به ارزشهای واقعی دست یابد و تنها به ظواهر بسنده کرده است.
ورد او از مباحیان کهنکس میازار و هر چه خواهی کن
هوش مصنوعی: او به همه ظلمها و آزارها بیاعتنا است و هر کاری که بخواهی انجام بده.
نسبت خود کند به درویشاندم زند از ارادت ایشان
هوش مصنوعی: او خود را با درویشان مرتبط می‌کند و درباره عشق و ارادتشان سخن میگوید.