بخش ۱۲۲ - در بیان آنکه قول خیر کدام است که به آن اشتغال نمایند و قول شر کدام است که از آن اجتناب کنند
هوش مصنوعی: این متن به بررسی انواع قولها و سخنان میپردازد که از یک فاعل مختار صادر میشود. چهار نوع از این سخنان به شرح زیر هستند:
1. سخنی که به خیر و نیکی ختم شود، مانند صحبتهای پیامبران و اصحاب که راه درست را دنبال کردند.
2. سخنی که نفعی برای شنونده دارد، حتی اگر برای گوینده زیانآور باشد، مانند تبلیغ وحی به کافران که پیامبر اجر آن را گرفت، ولی کافران بر کفر خود افزودند.
3. سخنی که بر عدهای اثرگذار باشد، اما گوینده به خاطر عجب و ریا به عذاب دچار شود.
4. سخنی که نه گوینده و نه شنونده از آن بهرهبرداری نکنند، مانند مقالاتی که صرفاً بیهودهاند و حاوی دروغ و غیبت هستند.
نهایتاً، تنها دو نوع نخست از این قولها برای افراد هوشیار و باادب مفید و محترم هستند، و در غیر این صورت باید از سخن گفتن خودداری کرد.
قول صادر ز فاعل مختارچار نوع است گوش با من دار
هوش مصنوعی: گفتارهایی که از یک موجود مختار (که اختیار دارد) صادر میشود، چهار نوع دارد. پس با دقت به من گوش کن.
یا بود خیر سامع و قاتلکه ازان قرب حق شود حاصل
هوش مصنوعی: اگر شنونده و قاتل (کسی که جان میگیرد) به خوبی عمل کنند، میتوانند به دستاوردی معنوی و نزدیکی به حقیقت برسند.
قائل از وی به رفعت درجاترسد و مستمع به فوز و نجات
هوش مصنوعی: کسی که به بیان و سخن گفتن بپردازد، به درجات عالی دست مییابد و شنونده نیز به سعادت و رهایی نائل خواهد شد.
همچو قول رسول یا اصحابکه گرفتند ازو طریق صواب
هوش مصنوعی: مانند سخن پیامبر و دوستانش که از او راه درست را آموختند.
یا گزارنده را بود نافعگرچه باشد وبال بر سامع
هوش مصنوعی: شاید گوینده سخن مفیدی برای دیگران داشته باشد، حتی اگر برای شنونده ضرر یا مشکل ایجاد کند.
همچو تبلیغ وحی با کفارکه نمودند بر جحود اصرار
هوش مصنوعی: مانند اعلام وحی به کفار که بر نادانی و انکار خود پافشاری کردند.
اجر تبلیغ یافت پیغمبرکافران را فزود کفر و بطر
هوش مصنوعی: عمل تبلیغ پیامبر برای کافران، تنها به افزایش کفر و سرکشی آنان انجامید.
یا بود خیر مستمع را لیکمر گزارنده را نیفتد نیک
هوش مصنوعی: شاید شنونده خوبی باشد، اما کسی که اطلاعات را منتقل میکند، نباید دچار اشتباه شود.
همچو وعظ مرائیان زمانکه نرستند از خیال و گمان
هوش مصنوعی: مانند موعظههای کسانی که در زمان خود از خیال و گمان رها نشدهاند.
ماند واعظ به وزر عجب و ریامستمع کار بست و یافت جزا
هوش مصنوعی: واعظ به خاطر عجب و ریاکاری خود، در برابر شنوندگانش قرار گرفت و چیزی جز نتیجه ناپسند و مجازات نیافت.
یا نه گوینده نی نیوشندهباشد از وی به خیر کوشنده
هوش مصنوعی: شاید آنکه میگوید، خود شنونده خوبی نباشد، اما کسی که به خوبی عمل میکند، از او خیر میجوید.
چون مقالات خاص و عام امروزکه بود زین قبل تمام امروز
هوش مصنوعی: امروز مانند گذشته نیست و موضوعات خاص و عمومی که امروز مطرح میشود، دیگر در گذشته وجود نداشتند.
نکند بر زبانشان جریانغیر قلماش و هرزه هذیان
هوش مصنوعی: ممکن است که سخنشان به دور از حقیقت و بیمحتوا باشد و دچار تناقضات بیفایده شوند.
بلکه کذب و نمیمه و غیبتهزل نامش کنند یا طیبت
هوش مصنوعی: درست است که در مورد دیگران نمیتوان به راحتی قضاوت کرد و هرگونه سخن نادرست یا غیبت از آنها را بیفایده میدانند.
نیست زین چار جز دو قسم نخستکاید از مرد هوشیار درست
هوش مصنوعی: از این چهار گزینه، فقط دو نمونه درست از مردان باهوش و آگاه وجود دارد.
زان دو قسم دگر ببند زبانور نه بینی ادب چو بی ادبان
هوش مصنوعی: اگر از دو نوع سخن بپرهی و زبانت را خاموش کنی، در غیر این صورت ادب را مانند بیادبان نخواهی دید.