بخش ۱۲۶ - سؤال و جواب
هوش مصنوعی: این متن درباره تفاوت‌های مفهومی بین وجود واقعی اشیا و وجود ذهنی آنها صحبت می‌کند. نویسنده به تأثیر مراتب وجود و مقام‌های مختلف بر درک و تفسیر حقیقت می‌پردازد. او تأکید می‌کند که حقیقت واحد در مراتب مختلف، نمودهای گوناگونی پیدا می‌کند و این اختلافات ناشی از آگاهی و درک انسان‌هاست.
نویسنده همچنین به اینکه وجود اشیا در ذهن انسان‌ها با وجود واقعی آنها تفاوت دارد، اشاره می‌کند و می‌گوید جوهر اشیا در ذهن وابسته به فهم و ادراک اهل خرد است. به علاوه، در نهایت بر این نکته تأکید می‌شود که حقیقت بلند و ثابت، در حالی که در مراتب و اطوار مختلفی به نمایش درمی‌آید، در اصل تغییرپذیر نیست و همیشه در یک حالت ثابت باقی است.
گر تو گویی به حکم عقل روانیست قلب حقایق اشیا
هوش مصنوعی: اگر تو بگویی که از دید عقل، احساسات و قلب نمیتوانند واقعیات اشیاء را درک کنند، در حقیقت تو به نظرت به درستی قضاوت نکردهای.
عرض آخر چه سان شود جوهریا معانی بدل به ذات و صور
هوش مصنوعی: در نهایت، چه خواهد شد که هستی یا معناها به خود واقعی و شکلهای اصلی تبدیل شوند؟
گویم این نیست از مقوله قلبتاتو نفیش کنی بزودی و سلب
هوش مصنوعی: میگویم این موضوع مربوط به دل و احساسات نیست، بلکه به سرعت میتوانی آن را رد کنی و از خود دور کنی.
بلکه چون بر حقیقت واحددر مراتب وجود شد وارد
هوش مصنوعی: آنگاه که به واقعیت یگانه در مراحل وجود نزدیک می‌شود و به آن راه مییابد.
زو به هر مرتبه نمود اثریکه ندارد نمود در دگری
هوش مصنوعی: از هر نظر و مرتبهای، اثری که او به نمایش میگذارد، در دیگری نمایان نیست و وجودش تاثیری ندارد.
در همه ذهن ها به قول اصحعین اشیا بود نه ظل و شبح
هوش مصنوعی: تمامی افکار و تصورات در ذهن افراد به مانند خود اشیاء واقعی هستند، نه فقط سایه یا تصوری مبهم از آنها.
لیکن اندر وجود ذهنی شاننیست ز احکام نفس الامر نشان
هوش مصنوعی: اما در وجود ذهنی آنها هیچ نشانهای از احکام واقعیات وجود ندارد.
جوهر اندر وجود ذهنی خودهست قایم به ذهن اهل خرد
هوش مصنوعی: جوهر و حقیقت در وجود انسان به صورت پنهان و مخفی وجود دارد و تنها درک و عقل انسانهای خردمند قادر به شناسایی آن است.
لیکن اندر وجود نفس الامرنیست در ذهن کس چه زید و چه عمرو
هوش مصنوعی: اما در واقعیت وجود، چیزی به نام نفس الامر برای هیچکس وجود ندارد، چه زید و چه عمرو.
در وجودین خویشتن دائمگاه لا قائم است و گه قائم
هوش مصنوعی: در وجود انسان، گاهی حالت سکون و بیحرکتی است و گاهی حالت فعالیت و پویایی وجود دارد.
حکم اثبات لاقیام و قیامز اختلاف مراتب است و مقام
هوش مصنوعی: قضاوت درباره وجود و عدم وجود چیزها وابسته به تفاوت‌های موجود در درجات و مقامهاست.
همچنین در وجود فی الاعیانکه وجودیست خارج اذهان
هوش مصنوعی: این جمله به مفهوم وجود واقعی اشیاء اشاره دارد که مستقل از تصورات و ذهن انسان‌ها وجود دارند. به عبارت دیگر، برخی چیزها وجود دارند که فراتر از اندیشه و برداشتهای ما هستند و واقعیتهای عینی دارند.
متعدد مواطن است و رتبکه بود زان ذهول مستغرب
هوش مصنوعی: در مکانهای مختلف و بر اساس موقعیتهای متفاوت، انسان‌ها رفتارها و صفاتی دارند که ممکن است از آنها غافل بمانند و این موضوع آنها را شگفتزده می‌کند.
آن رتب چیست حس و روح و خیالهر یکی عالمی به استقلال
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که حس، روح و خیال هر کدام دنیای خاص و مستقلی دارند و به نوعی هر یک وجود مستقل و ویژگیهای خاص خود را دارد.
وان مواطن چو دنیی و برزخنشات بهشت یا دوزخ
هوش مصنوعی: این مکانها مثل دنیا و برزخ، نشانههایی از بهشت یا جهنم هستند.
یک حقیقت ز اختلاف ظهورچون بر اینها کند مرور و عبور
هوش مصنوعی: اگر حقیقتی وجود داشته باشد که از میان تفاوتها و اختلافها بگذرد و به آنها نگاهی بیندازد، میتواند به وضوح به درک مشترکی برسد.
نیست پوشیده بر ذوی الافهامکه بر او مختلف شود احکام
هوش مصنوعی: برای کسانی که فهم و درک دارند، این مسئله پنهان نیست که احکام مختلف ممکن است بر او لحاظ شود.
در یکی از مقوله هیئاتباش گو و اندر آن دگر ز ذوات
هوش مصنوعی: در یکی از دستهبندیهای ظاهری و شکلها صحبت کن و در موضوع دیگر به ماهیت و ذات چیزها بپرداز.
در یکی از معانی و اوصافکه بر اعیان بود مفاض و مضاف
هوش مصنوعی: در یکی از ویژگیها و صفاتی که بر اشیاء تاثیر میگذارد و به آنها افزوده می‌شود.
در دگر از شماره اعیانکه بود در مراتب امکان
هوش مصنوعی: در دیگر افکار و آراء، چه کسی در میان موجودات و تواناییهای آنها قرار دارد؟
بنگر اندر حقیقت هستیکوست اصل بلندی و پستی
هوش مصنوعی: به تماشای حقیقت وجود بنشین و ببین که چه کسی منبع عظمت و حقارت است.
که چه سان در مراتب و اطوارمختلف می نمایدش آثار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که چگونه در جنبهها و مراحل گوناگون، نشانهها و تأثیرات آن آشکار می‌شود.
گاه تابع بود گهی متبوعگاه سامع شود گهی مسموع
هوش مصنوعی: گاهی انسان پیرو و دنبال کننده است و گاهی رهبر و مورد توجه. زمانهایی وجود دارد که گوش میدهد و زمانهایی هم که دیگران به او گوش میدهند.
گه کند جلوه بالتبع چو صفاتگه کند بالاصاله همچو ذوات
هوش مصنوعی: گاهی صفات و ویژگیهای او خود را نشان میدهند، و گاهی هم وجود واقعی او به شکل و قالب نمایان می‌شود.
اهست یک جا به غیر خود قائمجای دیگر به ذات خود دائم
هوش مصنوعی: در یک مکان، فقط به خود پایداری و در مکان دیگر، به ذات خود همیشه حضور دارد.
وین تغیر به فهم اهل ادبدر اضافات واقع است و نسب
هوش مصنوعی: این تغییرات که درک اهل ادب به آن پرداختهاند، مربوط به ارتباطات و نسبتهای موجود در متن است.
پایه عز ذات ازان اعلاستکش تو گویی فزود یا خود کاست
هوش مصنوعی: پایه و اساس عظمت تو از بالاترین مقام است، پس اگر تو چیزی بر آن اضافه کنی یا از آن کم کنی، از ارزش تو کم می‌شود.
جاودان در مقر اجلال استوز ازل تا ابد به یک حال است
هوش مصنوعی: همواره در جایگاه بزرگی و افتخار قرار دارد و از آغاز تا پایان در یک حالت ثابت و پایدار باقی مانده است.
دامن قدس او کجا شایدکز خیال تغیر آلاید
هوش مصنوعی: دامن پاکی او چه جایی دارد که از خیال تغییر و دگرگونی آسیب ببیند؟