بخش ۱۶۹ - سؤال و جواب
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی مفهوم «من» و «ما» و تفاوت آنها در شناخت حقیقی می‌پردازد. شاعر می‌گوید افرادی که به درک وحدت رسیده‌اند، از قید «من» و «ما» رها شده و تنها وجودی واحد را درک می‌کنند. آنها به حقیقتی فراتر از تضادها و تمایزات پی برده و در گفتارشان فقط به حقیقت می‌پردازند، زیرا هیچ‌چیز جز ذات الهی را نمی‌شناسند. شاعر تأکید می‌کند که هر چه بر زبان آید از حقیقت منبعث می‌شود و شناخت واقعی تنها در وحدت با حق ممکن است. در نهایت، او به تشبیه قطره و دریا اشاره می‌کند و می‌گوید که اگرچه فردی ممکن است دچار طوفان‌ها و چالش‌ها شود، اما در اصل همانند دریا است که هرگز آسیب‌پذیر نیست.
ور تو گویی که کاملان بسیارما و من آورند در گفتار
هوش مصنوعی: اگر بگویی که بسیاری از کاملان در سخن ما و تو قرار دارند،
بی شک ایشان بسی شتافته اندوز من و ما خلاص یافته اند
هوش مصنوعی: بدون شک، آنها به شدت در تلاش و کوشش هستند و از ما و مشکلات ما جدا شدهاند.
ما و من بر زبان چرا رانندغرض از ما و من که را دانند
هوش مصنوعی: چرا همیشه در صحبتهایمان از "ما" و "من" استفاده میکنیم؟ هدف از این کلمات چیست و آیا کسی واقعاً میداند که منظور ما از این تقسیمبندیها چیست؟
گویم آن کس که شد ز خویش خلاصشد به سر شهود وحدت خاص
هوش مصنوعی: میگویم کسی که از خود رها شده و آزاد گردیده، به درک و مشاهدهی واقعههای خاص وحدت نائل آمده است.
غیر مشهود خود نداند هیچغیر ازان بر زبان نراند هیچ
هوش مصنوعی: هیچ چیز غیر از خود را نمیبیند و چیزی جز آن را به زبان نمیآورد.
نشود زانش ما و من مانعهر چه گوید بر آن شود واقع
هوش مصنوعی: هر آنچه که او بگوید، حقیقت خواهد داشت و ما و من نمیتوانیم مانع آن شویم.
من چو گوید مرادش از من اوستاوست چون مغز و لفظ ها همه پوست
هوش مصنوعی: وقتی کسی می‌گوید که مقصودش از من خود من است، باید دانست که او در واقع به باطن و حقیقت اشاره دارد، همانطور که مغز اصل و جوهر را تشکیل میدهد و کلمات تنها ظواهر و پوششهای آن هستند.
بلکه حق بر زبان او گویاستنطق حق از زبان او پیداست
هوش مصنوعی: او تنها سخن نمیگوید، بلکه حقیقت از کلامش نمایان است و آنچه میزند، همانا بیان حقیقت است.
متکلم ز خود چو گوید رازجز من و ما دگر چه گوید باز
هوش مصنوعی: وقتی سخنگو از خود سخن می‌گوید، جز من و ما چه چیزی میتواند بگوید؟
قایل من چو نیست جز ذوالمنغیر ذوالمن کجا بود آن من
هوش مصنوعی: اگر من جز خداوندی دیگر وجود نداشته باشم، پس آن "من" که می‌گوید، کجا میتواند باشد؟
قطره چون بحر ساخت ناچیزشکه تواند ز بحر تمییزش
هوش مصنوعی: هر قطرهای که خود را بزرگ و چون دریا میداند، چگونه میتواند از دریا تمییز پیدا کند؟
به من و ما اگر شود گویامن و مایش بود همان دریا
هوش مصنوعی: اگر من و ما با یکدیگر سخن بگوییم، همانند یک دریا به یکدیگر پیوند میخوریم.
گرچه آرد هزار طوفان زورنفتدش در شهود بحر فتور
هوش مصنوعی: هرچند طوفانهای زیادی را تجربه کند، اما در درک عمیق از دریا، آسیبی به او نمیرسد.