بخش ۳ - قصه قاصد فرستادن قیصر روم به نوشیروان تا معلوم کند که با وی در چه مقام است درصدد صلح است یا در معرض جنگ و انتقام است
هوش مصنوعی: در این شعر، قاصدی از روم به سوی نوشیروان، شاه ایران، می‌رود تا پیام‌هایی از طرف او برساند. قاصد با هوش و خرد خود، نکاتی مهم و ارزشمند را از شاه روم درباره‌ی رفتار با مردم به نوشیروان انتقال می‌دهد. او تأکید می‌کند که حکمرانان باید با رعایا با مهربانی رفتار کنند و به نیازهای آنان رسیدگی کنند، خصوصاً به کشاورزان و طبقات پایین جامعه.
شاه باید عدالت را برقرار کند و در ارتباط با مردم دلسوز باشد. او همچنین به اهمیت کمک به فقرا و بیوگان اشاره می‌کند و می‌گوید که باید به شادی و خوشبختی مردم اهمیت داد. قاصد به نوشیروان می‌گوید که اگر حکمرانان نیکوکار نباشند، چگونه می‌توانند نمایندگان خدا بر روی زمین باشند.
پس از بازگشت قاصد به روم و شنیدن سخنانش، شاه روم به عظمت و شایستگی نوشیروان پی می‌برد و او را ستایش می‌کند. این شعرتاکید بر اخلاق نیک حکمرانی و اهمیت محبت به مردم دارد.
قیصر روم سوی نوشیروانقاصدی هوشمند کرد روان
هوش مصنوعی: قیصر روم پیامبری باهوش به سوی نوشیروان فرستاد.
قاصد شاه هوشمند سزدتا ز خامی خیال کج نپزد
هوش مصنوعی: فرستادهی پادشاه عاقل باید چنین باشد که از نادانی خیالهای نادرست به دور بماند و خود را به راه درست رهنمون سازد.
چون فرستاد از خرد زنده ستآن خردمندی فرستنده ست
هوش مصنوعی: زمانی که عقل و خرد از سوی خداوند فرستاده میشود، همانند زندگیبخشی است، زیرا آن عقل و خردمندی که این فرستش را انجام می‌دهد، خود از حکمت و درایت برخوردار است.
بعد ماهی که رنج راه کشیدبه در بارگاه شاه رسید
هوش مصنوعی: پس از اینکه ماهی سختیها و دشواریهای سفر را تحمل کرد، به دربار شاه رسید.
دید شاهی به عدل بنشستهدر به روی ستمگران بسته
هوش مصنوعی: شاهی که به عدالت نشسته است، در را به روی ستمگران بسته است.
می فرستاد سوی هر کشورعاملی زیرک و خرد پرور
هوش مصنوعی: او برای هر کشور، فردی باهوش و خردمند را فرستاده بود تا به امور رسیدگی کند.
نکته های گرانبها می سفتهر یکی را جداجدا می گفت
هوش مصنوعی: هر نکته ارزشمندی را به دقت بیان میکرد و هر کدام را به صورت جداگانه توضیح میداد.
که چو منزل به هر دیار کنیدبا رعایا به رفق کار کنید
هوش مصنوعی: هر جا که بروید، با مردم مهربان باشید و با آنها به نرمش و مدارا رفتار کنید.
مرد دهقان چو تنگدست بودوز لگدکوب فاقه پست بود
هوش مصنوعی: مرد دهقان وقتی که در تنگدستی به سر می‌برد و به شدت تحت فشار فقر قرار دارد، نشاندهنده وضعیت سخت و دشواری است که او تجربه می‌کند.
نامراد و امین نهید او راتخم و گاو و زمین دهید او را
هوش مصنوعی: شخصی ناموفق و بیخود را در دل خود راه ندهید و به او چیزی از جمله تخم، گاو و زمین اعطا نکنید.
آبیاری کنید کشتش رانعمت خوبی دهید زشتش را
هوش مصنوعی: درخت یا گیاه خود را با آب و محبت پرورش دهید و به آن نعمتهای خوب بدهید؛ اما اگر جایی زشت یا ناخوشایند است، آن را ترک کنید یا از آن دوری کنید.
کشت او را رسد چو وقت درومکنیدش درون به غصه گرو
هوش مصنوعی: هرگاه زمان برداشت فرا برسد، نباید نگران او باشید و در غم او به خود فشار بیاورید.
دانه را چون کند جدا از کاهاز سر راستی کنید نگاه
هوش مصنوعی: دانه را باید از کاه جدا کنیم، همانطور که برای دیدن حقیقت باید با دقت و از زاویه درست نگاه کنیم.
حق او زانچه هست کم مکنیدبه جوی خاطرش دژم مکنید
هوش مصنوعی: حق او را به خاطر چیزهایی که هست کاهش ندهید و باعث نشوید که خاطر او ناراحت و غمگین شود.
قوت جان و تن ز دهقان استقوت روح و بدن ز دهقان است
هوش مصنوعی: قدرت زندگی و جسم از زحمت و تلاش کشاورز به دست میآید، همچنان که نیروی روح و جسم نیز از او ناشی میشود.
گر نیابد جهان ز دهقان بهرقحط خیزد ز کارخانه دهر
هوش مصنوعی: اگر جهان از زحمت دهقان بهرهای نگیرد، به خاطر کمبود، از کارگاه زمان و حادثه به وجود میآید.
ور رسد تاجری به شهر شمادر تردد ز لطف و قهر شما
هوش مصنوعی: اگر تاجری به شهر شما بیاید، این به خاطر مهربانی و قدرت شماست.
کار او را به لطف پیش آییدبار او را به قهر مگشایید
هوش مصنوعی: اگر مهربانی و لطف در کار او به میان بیاید، مشکلات او حل خواهد شد؛ اما اگر با خشونت و کینه با او برخورد کنید، کار او دشوارتر خواهد شد.
تاجران منهیان اخبارنداز بد و نیکتان خبر دارند
هوش مصنوعی: بازرگانان باهوش از اخبار و رویدادها آگاه هستند و به خوبی میدانند که چه چیزهایی خوب و چه چیزهایی بد هستند.
با همه کارتان به نیکی بادتا کنند از شما به نیکی یاد
هوش مصنوعی: با تمام اعمال و رفتار خود به خوبی عمل کنید تا دیگران از شما به روشنی و نیکی یاد کنند.
اهل جمعیتند پیشه ورانبهر نظم معاش کارگران
هوش مصنوعی: افراد شاغل در گروههای مختلف برای ساماندهی زندگی و معیشت کارگران تلاش میکنند.
آب ایشان به خیر و شر مبریدسلک ایشان ز یکدگر مدرید
هوش مصنوعی: آبهای آنها نه خوب است و نه بد، لباسهای آنها را هم از هم جدا نکنید.
نرخ ها را نهید میزانیخالی از هر قصور و نقصانی
هوش مصنوعی: نرخها را طوری تعیین کنید که هیچ کم و کاستی در آنها وجود نداشته باشد و کاملاً دقیق و معتبر باشند.
تا در این تگنای جانفرسایکم نهد کس ز نرخ بیرون پای
هوش مصنوعی: تا در این وضع سخت و جانسوز، هیچکس نتواند خود را از این سرنوشت رها کند.
به سخای یمین و بذل یسارببرید از دل غریبان بار
هوش مصنوعی: با دست راست بخشش و سخاوت خود، به یاری بیخانمانها بشتابید و از دل آنها بار غم و اندوه را برطرف کنید.
جامه کودکان بیاراییدخانه بیوگان بیندایید
هوش مصنوعی: لباسهای زیبایی برای کودکان تهیه کنید و خانهی بیوهها را زینت دهید.
چون شود تازه عالم از نوروزسبزه و گل شود جهان افروز
هوش مصنوعی: وقتی که نوروز فرامیرسد، جهان از سبزه و گل تازه میشود و زندگی و خوشحالی در عالم انتشار مییابد.
دعوت خلق را سماط نهیدعشرت و عیش را نشاط نهید
هوش مصنوعی: برای برگزاری یک جشن و شادمانی، باید میزبانی را بر دوش بکشید و فضایی بانشاط برای مردم به وجود آورید تا از زندگی لذت ببرند.
ببرید از دل فقیران زنگبه نوای نی و نوازش چنگ
هوش مصنوعی: از دل فقیران به صدای نی و نوازش چنگ، زنگ و زحمت را پاک کنید.
تا به آنها چو گوش بگشاینداز غم و رنج دی بیاسایند
هوش مصنوعی: وقتی که به آنها گوش دهند و از مشکلات و دردهای گذشته صحبت کنند، آرامش و راحتی را تجربه خواهند کرد.
چون گشایید دست جود و کرمبر تهی کیسگان به بذل درم
هوش مصنوعی: وقتی که دست بخشش و سخاوت به سوی نیازمندان گشوده شود و درهم (پول) به آنها داده شود، حالتی خوب و دلنشین ایجاد میشود.
هر زمان شرح آن کرم مدهیدمنت بذل آن درم منهید
هوش مصنوعی: هر بار که درباره آن شخص مهربان صحبت میکنید، لطفا از بخشش آن پول خودداری کنید.
که ز منت کرم شود مفقوددر عداد ستم شود معدود
هوش مصنوعی: کسی که به واسطهی لطف و کرم از دست رفته باشد، در شمار ستمگران قرار میگیرد.
نیست منت خورای نفس کریمباشد آن مقتضای طبع لئیم
هوش مصنوعی: منتگذاری نکردن نفس کریم از ویژگیهای طبع پست و زبون است.
قاصد روم را چو این سخنانگشت مسموع شد شگفت ازان
هوش مصنوعی: وقتی قاصد روم این افکار را شنید، تعجب کرد.
شاه ازو آن شگفت را دریافتپرده در رفع آن شگفت شکافت
هوش مصنوعی: شاه با تعجب از آن موضوع باخبر شد و برای حل مشکل، پرده را کنار زد تا وضعیت را بهتر درک کند.
گفت ما را خدایگان خوانندچون خدا مالک جهان دانند
هوش مصنوعی: میگویند ما را خدایان مینامند، زیرا خداوند مالک تمام جهان است.
در رسوم خدایگانی مامهربانی بود نشانی ما
هوش مصنوعی: در سنتهای الهی ما، نشانهای از مهربانی و لطف وجود دارد.
گر نه بر خلق مهربان باشیمنایبان خدا چه سان باشیم
هوش مصنوعی: اگر با مردم مهربان نباشیم، چگونه میتوانیم نمایندگان خدا باشیم؟
قاصد روم چون به روم رسیدوان سخن شاه روم ازو بشنید
هوش مصنوعی: وقتی پیامآور، به روم رسید و سخن شاه روم را از او شنید، متوجه شد که چه خبر مهمی در راه است.
گفت الحق که شاه شاهان اوستسرور تاج ملکخواهان اوست
هوش مصنوعی: او به حق گفت که او شاه بزرگترین شاهان است و سروری است برای کسانی که در پی سلطنت هستند.
رمه ماییم و او شبان رمهدر بد و نیک پاسبان همه
هوش مصنوعی: ما مانند گوسفندانی هستیم که یک شبان داریم که در هر شرایطی، چه خوب و چه بد، از ما مراقبت می‌کند و از ما محافظت مینماید.
به که بر خاک پاش تاج نهیمبنده او شویم و باج دهیم
هوش مصنوعی: بهتر است که بر کسی که در خاک افتاده و در حال پذیرش ضعف و زبونی است، تاج احترام بگذاریم و خود را بنده او بدانیم و در مقابل او تسلیم شویم.