بخش ۶ - پیغام فرستادن سلطان به پادشاه روم که اگر چه من بنده زاده ام اما قرار مملکت بر این وجه داده ام که هیچ قوی بازو را مجال آن نمانده است که دست تطاول به مال ضعیفی دراز کند و اگر ناگاه دراز دستی واقع شود به موجب فرموده من بود و انصاف دادن پادشاه روم که هر کسی را دست ضبط و سیاست چنین بالا بود می شاید که همه زبردستان زیردستان او باشند
هوش مصنوعی: این شعر دربارهٔ گفتگویی بین شاه غزنین و رومیان است. شاه غزنین متوجه میشود که رومیان دربارهٔ مقام و شخصیت شخصی به نام محمود سؤال دارند. او تأکید میکند که حتی اگر محمود بنده باشد، از بندگی خود شرمنده نیست، زیرا خدا به او مقام بالایی عطا کرده است. او بیان میکند که کسی نمیتواند به ظالمی ظلم کند، و تنها خداوند است که بر مخلوقاتش ظلم نمیکند. این صحبتها باعث تعجب رومیان میشود و به این نتیجه میرسند که محمود لیاقت امارت و مقام بالاتری را دارد، حتی اگر بخواهند باجهایی به او بدهند.
شاه غزنین چو واقفی ز علومکرد تعیین به باجخواهی روم
هوش مصنوعی: شاه غزنین که به علم و دانش آگاه بود، تصمیم گرفت تا از روم باج بگیرد.
گفت با او که گر کنند سؤالاز تو آن صاحبان جاه و جلال
هوش مصنوعی: گفت با او که اگر از تو سوال کنند آن افراد دارای مقام و اعتبار
که بود بنده زاده ای محموداین خیال از کجاش روی نمود
هوش مصنوعی: کیست این بنده زاده که به نام محمود شناخته میشود و این تصور از کجا برایش به وجود آمده است؟
تو چه خواهی جواب ایشان گفتوین غبار از ضمیر ایشان رفت
هوش مصنوعی: تو چه جوابی به آنها میخواهی بدهی، در حالی که غبار ناپاکی از دل آنها برطرف شده است.
گفت شاها چو این سؤال به توستبه که گردد جوابش از تو درست
هوش مصنوعی: برای تو که سؤال میکنی، پاسخ درست بهتری است از خودت باشد.
گفت برگو که آری او بنده ستلیک ازین بندگی نه شرمنده ست
هوش مصنوعی: او گفت بگو که بله، او بنده است، اما از این بنده بودن هیچ شرمنده نیست.
زانکه دادش خدای آن شاهیکه کسی را ز ماه تا ماهی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که خداوند به آن پادشاهی عطا کرده است که هیچ کس نمیتواند از او بینصیب بماند، از ماه تا ماهی، به معنای از هر موجودی در آسمان و زمین. به نوعی، اشاره به عظمت و قدرت این پادشاه و نعمتهایی که به او داده شده است دارد.
نرسد دست ظلم بگشادنگو شمال فروتران دادن
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که ظلم و ستم نمیتواند به افرادی که در موقعیت بالاتری قرار دارند، آسیب برساند و آنها را تحت تأثیر قرار دهد. در واقع، افرادی که در موقعیت پایینتری قرار دارند، نمیتوانند به راحتی به آنها نزدیک شوند و آنها را تحت فشار قرار دهند.
ظلم کردن جز او نیارد کسچشمه ظلم ازو تراود و بس
هوش مصنوعی: هیچکس جز او نمیتواند ظلم کند، و تنها اوست که چشمه ظلم از وجودش جاری میشود.
رومیان این سخن چو بشنفتندبه تعجب به یکدگر گفتند
هوش مصنوعی: وقتی رومیان این حرف را شنیدند، به طرز حیرتانگیزی به یکدیگر نگاه کردند و گفتند.
که مر او را رسد امیری مابهره جستن ز باجگیری ما
هوش مصنوعی: کسی که قدرت و ریاست را در دست دارد، باید از طریق بردن مالیات و دریافت باج، بهرهبرداری کند.
برتر از وی چو شهریاری نیستباج او گر دهیم عاری نیست
هوش مصنوعی: هیچ چیز برتر از مقام رهبری و سلطنت نیست و اگر هم مالی به او بدهیم، در واقع چیزی قرض نکردیم و عاری نمیشود.