بخش ۲۳ - حکایت شکایت آن پادشاه از استیلای صفت غضب بر وی پیش آن حکیم و معالجه فرمودن حکیم آن را
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که شاعر در این متن درباره‌ی یک پادشاه عاقل و با فضل صحبت می‌کند که به رغم رفتارهای خوب و پسندیده‌اش، دچار خشم و غضب می‌شود. این خشم باعث پریشانی او و عذاب دیگران می‌گردد. او متوجه می‌شود که خشمش بر همه تأثیر می‌گذارد و به گفتگو با حکیمی می‌پردازد که به او می‌گوید باید بر خشم خود کنترل داشته باشد و به جای عذاب دیگران، از دانش و خرد خود بهره بگیرد. پادشاه پس از تفکر و تأمل در این پند، تصمیم می‌گیرد خشم خود را کنترل کند و در نتیجه کارهای او بهبود می‌یابد و به مردم خود رحم می‌کند. در نهایت، اثر مثبت دانش و خرد در حکومت او نمایان می‌شود.
بود شاهی به فضل و دانش و رایراحت جان بندگان خدای
هوش مصنوعی: شاهی بود که به خاطر فضل و دانش و تدبیرش، برای بندگان خدا آرامش و آسایش به ارمغان آورد.
همه اخلاق او پسندیدهاز ره عقل و دین نلغزیده
هوش مصنوعی: همه ویژگیهای او مورد تأیید و پسند عقل و دین قرار دارد و هیچگونه انحرافی از آنها نیافته است.
لیک خشمش ز حد برون بودیزیر فرمان آن زبون بودی
هوش مصنوعی: اما اگر خشم او از حد تجاوز کند، نشان از تسلیم شدن آن شخص زیر دست او خواهد بود.
از دلش چون غضب زبانه زدیشعله در خرمن زمانه زدی
هوش مصنوعی: وقتی از دل او خشم و ناراحتی فوران کرد، مثل شعلهای که در انبار گندم بیفتد، به همهجا آسیب رساند.
زین سبب روز و شب پریشان بودهر چه می کرد ازان پشیمان بود
هوش مصنوعی: به همین خاطر، او در طول روز و شب حالت آشفتهای داشت و هر کاری که انجام میداد، از آن پشیمان بود.
خشم با نیکخواه یا بدخواهاز همه کس بد است خاصه ز شاه
هوش مصنوعی: این جمله می‌گوید که خشم، چه بر روی کسانی که نیکوخواه هستند و چه بر روی کسانی که بدخواه، برای همه زیانآور است، به ویژه وقتی بر شخصی مانند شاه نشان داده شود.
خشم کاید ز شه کسان را پیشآنچنان خشم ناید از درویش
هوش مصنوعی: خشم پادشاه به افراد عادی و کسانی که در مقام پایینتری هستند، گاهی به آسانی بروز می‌کند، اما هیچگاه از یک درویش و فقیر خشمگین نمیشود.
خشم درویش خان و مان سوزدخشم شه جمله جهان سوزد
هوش مصنوعی: خشم یک درویش مانند آتش است که میتواند خانه و خانواده را بسوزاند، اما خشم یک پادشاه تمام جهان را ویران می‌کند.
خشم آن ناسزاست یا دشنامخشم این رنج خاص و کشتن عام
هوش مصنوعی: خشم باعث ایجاد کینه و دشنام می‌شود، و این که اگر کسی را به خاطر خشمش آزردهخاطر کنیم، نه تنها به او آسیب میزنیم، بلکه این رنج به شکل عمومی نیز اثرات منفی زیادی دارد.
خشم آن بر سر زبان باشدخشم این در گزند جان باشد
هوش مصنوعی: خشم او فقط در کلمات و گفتار نمایان است، اما خشم این شخص به عمق وجود و آسیب به جان میانجامد.
شد شبی این حدیث را خوانابر حکیمی به کارها دانا
هوش مصنوعی: شبی، حکیمی داستانی را خواند که به کارها و امور آشنا بود.
گفت با او حکیم دانش کیشکای به دانش ز شهریاران بیش
هوش مصنوعی: او گفت: ای حکیم دانشمند، تو که از دیگران بیشتر به علم و دانش مسلطی، با او صحبت کن.
چون زند شعله آتش غضبتسازد از تاب خویش خشک لبت
هوش مصنوعی: وقتی آتش خشم تو شعلهور می‌شود، از شدت آن چهرهات خشک و بیتحرک می‌گردد.
با خود اندیشه کن که این عاجزنیست بیرون ز ملک من هرگز
هوش مصنوعی: به خودت فکر کن که هیچ چیز نمیتواند به جز ملک من از این دنیا خارج شود.
گردن او همیشه پست من استزدن و کشتنش به دست من است
هوش مصنوعی: گردن او همیشه زیر دست من است، و من میتوانم او را بزنم یا از بین ببرم.
در سیاست شتاب کردن چیستبی فراست عذاب کردن چیست
هوش مصنوعی: در سیاست، سرعت عمل بدون درک و آگاهی چه سودی دارد؟ و باعث دردسر و عذاب شدن برای دیگران چه معنایی دارد؟
کشتن زندگان بس آسان استزنده چون کشته شد چه درمان است
هوش مصنوعی: کشتن افرادی که هنوز زندگی میکنند کار سادهای است، اما وقتی کسی به مرگ می‌رسد، دیگر هیچ راهی برای نجات او وجود ندارد.
به سفه در شدن به کار که چهدادن از دست اختیار که چه
هوش مصنوعی: به خاطر بیفکری و نادانی در کاری که انجام میدهید، چه چیزی را از دست میدهید و چه اختیاری دارید!
اختیاری که داده است خدایدست ازان چون کشم ز سستی رای
هوش مصنوعی: خداوند به من اختیار داده است و اگر بخواهم از این اختیار استفاده نکنم، به خاطر ضعف ارادهام خواهد بود.
شکر آن را که پادشاه منماز بد و نیک کینه خواه منم
هوش مصنوعی: شکرگزاری میکنم که من پادشاه خودم هستم و به خاطر خوبیها و بدیها حس کینهای ندارم.
نیست او را به پادشاهی خویشدست بر من به کینه خواهی خویش
هوش مصنوعی: او به خاطر سلطنت خود، دست از کینهتوزی به من بر نمیدارد.
به که بر حال وی ببخشایمگردن او ز بند بگشایم
هوش مصنوعی: بهتر است که درباره حال او ببخشیم و او را از گرفتاریها آزاد کنیم.
گر ببخشم سزایش از تقصیرچند روزی در آن کنم تأخیر
هوش مصنوعی: اگر من او را ببخشم، به خاطر خطایش چند روزی در این کار تأخیر میکنم.
بو که روشن شود حقیقت کاردل نیازاردم ازان آزار
هوش مصنوعی: وقتی حقیقت و اعتماد به نفس در دل روشن می‌شود، درد و رنجی که من از آن تحمل کردهام، دیگر آزاردهنده نیست.
هر سحر چون ز خواب برخیزیپیشتر زانکه با کس آمیزی
هوش مصنوعی: هر صبح که از خواب بیدار میشوی، بهتر است قبل از اینکه با کسی صحبت کنی، به خودت فکر کنی و دقایقی برای آرامش خودت اختصاص دهی.
این سبق را به خود مکرر کنرفتن خود بر آن مقرر کن
هوش مصنوعی: این درس را بارها برای خود تکرار کن و رفتن به آن را برای خود تعیین کن.
تا شود طبع این تکلف توبه تدبر رود تصرف تو
هوش مصنوعی: برای اینکه ذوق و سلیقهی تو به راحتی و دقت عمل کند، باید تأمل و بررسی بیشتری در کارها و رفتارهای خود داشته باشی.
چند روزی نهاد شاه کریمبند بر خشم خود به پند حکیم
هوش مصنوعی: مدتی شاه کریم تلاش کرد خشم خود را کنترل کند و به نصیحت حکیمی گوش دهد.
خشم او شد بدل به خوشنودیکارش آورد رو به بهبودی
هوش مصنوعی: خشم او به خوشنودی تبدیل شد و کارش به سوی بهبود رفت.
ای خوشا وقت شاه دانش کوشباز کرده به اهل دانش گوش
هوش مصنوعی: ای خوشا زمانی که پادشاه علم و دانش، خود را برای آگاه کردن اهل علم آماده کرده و به سخن آنها گوش داده است.
کرده آنگه به حکم دانش کاربرگرفته ز خلق عالم بار
هوش مصنوعی: سپس بر اساس حکم علم، کاری انجام داده و از مردم جهان بهرهبرداری کرده است.