بخش ۳۳ - گفتار در بیان آنکه پادشاهان را از دو کس گریز نیست عالمی که کار دین وی سازد و وزیری که کار دنیای وی پردازد
هوش مصنوعی: این متن درباره اهمیت دو نوع شخص در حکومت و دین صحبت می‌کند: یکی عالم دین که کارهای شرع و دین را سامان می‌دهد و دیگری شخصی که به امور دولت و حکومت می‌پردازد. شاعر به ویژگی‌های این عالم دین اشاره می‌کند، او باید علم و ادب داشته باشد و در عمل به دانسته‌های خود پایبند باشد. همچنین، او باید از هوای نفس دور باشد و همیشه برای حقیقت و خداوند عمل کند.
شاعر هشدار می‌دهد که اگر شاه از راه حق و دین منحرف شود و به دنیا و مادیات روی کند، در دامی سقوط خواهد کرد. او باید از فریب نفس دوری کند و از حرام‌ها بپرهیزد. در نهایت، به این نکته اشاره می‌کند که انسان باید به خود و دلش غلبه کند و از هوس‌ها و تمایلات دنیوی دور شود تا به مقام حقیقی و انسانی‌اش برسد.
شاه را چاره نیست از دو نفرتا زید در جهان به دولت و فر
هوش مصنوعی: شاه نمیتواند از دو نفر فرار کند، زیرا زید در این دنیا به مقام و ثروت رسیده است.
آن یکی کار دین او سازدوین دگر کار ملک پردازد
هوش مصنوعی: یکی برای دین و مذهب تلاش می‌کند و دیگری به امور سلطنت و حکومت پرداخته است.
اول از ذکر آن کنم آغازکه دهد کار شرع و دین را ساز
هوش مصنوعی: ابتدا از ذکر این نکته شروع میکنم که کارهای مربوط به دین و شرع را باید به درستی و با رعایت اصول انجام داد.
کیست آن عالمی به علم علمزده اندر عمل به علم قدم
هوش مصنوعی: کیست آن فرد دانشمندی که با علمش در عمل قدم گذاشته و علم را به کار گرفته است؟
دشت کشت ازل به علم و ادبشجر طیبش رسیده لقب
هوش مصنوعی: دشت ابديت با علم و ادب پر شده و درخت خوبش به مقام و نام خوبی دست یافته است.
اصلها ثابت به قوت دینفرعها فی السماء ز نور یقین
هوش مصنوعی: ریشهها بر پایهی محکم ایمان استوارند و شاخهها در آسمان با نور یقین میدرخشند.
بیخ او در زمین دین محکمشاخ او میوه ریز در عالم
هوش مصنوعی: ریشه و بنیاد دین در زمین محکم است و مانند درختی که شاخهایش بیرون میآید، میوههایش نیز در عالم پخش شدهاند.
گر بلغزد شکسته ای را پایدر ره دین ز نفس بدفرمای
هوش مصنوعی: اگر در مسیر دین، پای کسی که شکسته است بلغزد، این به خاطر نفسی است که به او بد فرمان می‌دهد.
تیره ناگشته دست او گیردعذر او را به لطف بپذیرد
هوش مصنوعی: اگر دست کسی در تنگنا باشد و نتواند به خوبی عمل کند، باید به او فرصت داده شود و عذرش با محبت پذیرفته شود.
شاه اگر از فریب نفس حرونپا ز میدان دین نهد بیرون
هوش مصنوعی: اگر پادشاه به وسوسههای نفسانی گوش دهد و از میدان دین خارج شود، نتیجهای جز تباهی نخواهد داشت.
خر او در خلاب نگذاردزان عنانش گرفته باز آرد
هوش مصنوعی: خر در میان باتلاق نمیتواند برود و هنگامی که عنان او را به دست گرفتهاند، دوباره به عقب برگردانده میشود.
در همه رازها بود محرمبر همه ریش ها بود مرهم
هوش مصنوعی: در تمام اسرار، او شخص قابل اعتماد و آگاهی بود و برای همه مشکلات و دردها، آرامشبخش و مداواکننده به حساب میآمد.
قدم اندر ره هوس نزندجز برای خدا نفس نزند
هوش مصنوعی: هیچکس برای رسیدن به آرزوها قدم برنمیدارد و نفس نمیکشد، مگر اینکه این کار را برای خدا انجام دهد.
هر چه گوید برای حق گویدراه حق را برای حق پوید
هوش مصنوعی: هرچه که دربارهی حقیقت گفته شود، در واقع برای حقیقت است و کسی که به دنبال حقیقت است، باید در مسیر درست و واقعی قدم بردارد.
نه که پهلوی ظلم پردازانبنشیند به قربشان نازان
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که کسی نباید در کنار افرادی که به دیگران ظلم میکنند، نشسته و به خود ببالد یا به خود بگیرد. در واقع، باید از چنین فضایی دوری کرد و به جای آن، بر عدالت و انصاف تمرکز داشت.
به خوشامد زبان گشاده کندمدد هر ز ره فتاده کند
هوش مصنوعی: به زبانی خوش و دلپذیر، به کمک کسانی که در مسیر زندگی دچار مشکل شدهاند، می‌پردازد.
دور دارد فعالشان ز وبالپاک سازد حرامشان ز حلال
هوش مصنوعی: کسیکه در تلاش و فعالیت است، خود را از آسیبها و گناهان دور نگه میدارد و از محرمات و ناپاکیها به پاکی و حلالی نزدیک میشود.
شکم حرص و معده آزشناورد از حرام ها بازش
هوش مصنوعی: شکم انسان به خاطر حرص و طمع، همیشه در جستجوی انواع غذاهاست و باید از خوردن چیزهای حرام پرهیز کند.
هرچه پیش آیدش چه تلخ و چه شورنکند هیچ فرق چون بط کور
هوش مصنوعی: هر چیزی که بر او پیش آید، چه تلخ باشد و چه شور، برایش هیچ تفاوتی ندارد مثل مرغی که چشمانش کور است.
چون بط کور لقمه اندازدگردن خود به آسمان یازد
هوش مصنوعی: چون مرغی که دید ندارد، تلاش می‌کند که لقمهای بگیرد و برای رسیدن به آن، گردن خود را به سمت آسمان دراز می‌کند.
مگس است او و این عوانان سگخون سگ چون غذایش اندر رگ
هوش مصنوعی: او مانند مگسی است و این گروه هم مانند سگی هستند که برایش خون سگ به عنوان غذا در رگها وجود دارد.
گه گه از ترک هر هوا و هوسسگ ز تقلیب دهر گردد کس
هوش مصنوعی: گاهی اوقات، بر اثر تغییرات زمان و اوضاع، انسان از تمام خواستهها و تمایلات خود دست میکشد و به حالت تسلیم درمیآید.
سگمگس هیچگاه کس نشودقلب او غیر سگمگس نشود
هوش مصنوعی: هیچ کس نمیتواند تغییر بزرگی در ذات یک موجود ایجاد کند و قلب او همیشه به چیزهایی که به آن تعلق دارد وفادار خواهد ماند.