بخش ۱ - آغاز
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و زیبایی معشوق است. شاعر از لحظه‌ای یاد می‌کند که عاشقان در سایه‌ی معشوق غرق در خیال و آرزو هستند. عشق و زیبایی او همچون آبی لطیف بر روح عاشقان تأثیر می‌گذارد و زندگی آنان را روشن می‌سازد.
شاعر به نقل داستان‌هایی از لیلی و مجنون و دیگر عاشقان پرداخته و به این نتیجه می‌رسد که عشق تنها به خاطر معشوق و زیبایی اوست. او همچنین بر این نکته تأکید دارد که معشوق در پس پرده‌ای پنهان است و امید دارد که روزی این پرده کنار رود و زیبایی او به‌طور کامل نمایان شود. شاعر در نهایت به یکا و یگانگی در عشق اشاره می‌کند و این‌که تمام موجودات در واقع جلوه‌ای از حقیقت واحد هستند که معشوق همان حقیقت است.
ای به یادت تازه جان عاشقانزآب لطفت تر زبان عاشقان
هوش مصنوعی: تو باعث زنده شدن عاشقانی، همچون آب شیرینی که زبان آنها را تازه می‌کند.
از تو بر عالم فتاده سایه‌ایخوبرویان را شده سرمایه‌ای
هوش مصنوعی: سایه‌ی زیبای تو بر تمام دنیا افتاده و این سایه به زیباییهای خوبروان تبدیل شده است.
عاشقان افتاده آن سایه‌اندمانده در سودا از آن سرمایه‌اند
هوش مصنوعی: عاشقان به خاطر عشق و محبت، در حالت غم و اندوه به سر میبرند و از خواستهها و آرزوهایشان دور ماندهاند.
تا ز لیلی سر حسنت سر نزدعشق او آتش به مجنون در نزد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تا زمانی که لیلی به محبوبش نگاه نکند و زیباییاش را نبیند، عشق مجنون شعلهور نمیشود و آتش عشق در او روشن نمیگردد. در واقع، عشق حقیقی به تأثیر زیبایی و محبت معشوق وابسته است.
تا لب شیرین نکردی چون شکرآن دو عاشق را نشد پرخون جگر
هوش مصنوعی: تا زمانی که تو لبهای شیرینت را به کام نیاوری، آن دو عاشق جگرشان پرخون نخواهد شد.
تا نشد عذرا ز تو سیمین‌عذاردیده وامق نشد سیماب‌بار
هوش مصنوعی: این بیت به بیان حالتی از عشق و زیبایی میپردازد. میگوید تا زمانی که معشوقه به بلوغ و زیبایی نرسیده باشد، عشق و شوق واقعی هم به وجود نخواهد آمد. به عبارت دیگر، حتی زیبایی و جذابیت هم به تنهایی کافی نیستند و باید شرایط خاصی برای ایجاد عشق واقعی وجود داشته باشد.
گفت‌وگوی حسن و عشق از توست و بسعاشق و معشوق نبود جز تو کس
هوش مصنوعی: گفتوگوهای حسن و عشق تنها از آن توست و هیچ عاشق و معشوقی جز تو وجود ندارد.
ای به پیشت حسن خوبان پرده‌ایتو به پرده روی پنهان کرده‌ای
هوش مصنوعی: تو که زیبایی و نیکی را در خود جمع کرده‌ای، مانند پرده‌ای هستی که زیباییهای تو پشت آن پنهان شده است.
پرده را از حسن خود پروردگیمی دهی زان دل برد چون پردگی
هوش مصنوعی: تو با زیبایی خود پردهها را کنار میزنی و دلها را از عشق خود پر میکنی، مشابه کشف سرّی که در پس پرده نهفته است.
بس که روی خوب تو با پرده ساختپرده را از روی تو نتوان شناخت
هوش مصنوعی: زیبایی چهرهات چنان شگفتانگیز است که حتی پرده‌ای که بر روی توست، نمیتواند حقیقت زیباییات را نشان دهد.
تا به کی در پرده باشی عشوه‌سازعالمی با نقش پرده عشق‌باز
هوش مصنوعی: تا چه زمانی میخواهی در سایه و پنهانی باشی، ای کسی که با جاذبهات همه را مجذوب میکنی، در حالی که در دنیای عشق نقشآفرینی میکنی؟
وقت شد کین پرده بگشایی ز پیشخالی از پرده نمایی روی خویش
هوش مصنوعی: زمان آن فرا رسیده که پرده را کنار بزنی و چهرهات را که پشت پرده پنهان است، به نمایش بگذاری.
در تماشای خودم بیخود کنیفارغ از تمییز نیک و بد کنی
هوش مصنوعی: در تماشای خودم چنان غرق میشوم که دیگر برایم فرقی نمیکند کارهایم خوب است یا بد.
عاشقی باشم به تو افروختهدیده را از دیگران بردوخته
هوش مصنوعی: عاشق تو هستم و چشمانم را به خاطر تو از دیگران دور کردهام.
ای در اطوار حقایق سیر تونیست در کار خلایق غیر تو
هوش مصنوعی: ای که در حقیقت عرفانی میگردی، تو مشغول کارهای مردم عادی نیستی.
گرچه باشم ناظر از هر منظریجز تو در عالم نبینم دیگری
هوش مصنوعی: هرچند که من از زوایای مختلف به دنیا نگاه میکنم، اما جز تو هیچ کس دیگری را در این عالم نمیبینم.
جلوه‌گر در صورت عالم توییخرده دان در کسوت آدم تویی
هوش مصنوعی: تو در زیبایی و جلوه خود در عالم قابل مشاهدهای، اما در پوشش انسانها به شکل کوچکی نمایان شدهای.
از حریم تو دویی را بار نیستگفت‌و‌گوی اندک و بسیار نیست
هوش مصنوعی: در نزدیکی تو هیچ کس نمیتواند دوگانهگی را تحمل کند، زیرا گفتگوهای کم و زیاد در این مکان جایی ندارد.
از دویی خواهم که یکتایم کنیدر مقامات یکی جایم کنی
هوش مصنوعی: از من خواهش می‌کند که دوگانگی را کنار بگذار و مرا به حالت یکتایی برسانی، به گونهای که در مراحل مختلف زندگیام تنها در یک مقام ثابت بمانم.
تا چو آن کرد رهیده از دوییاین منم گویم خدایا یا تویی
هوش مصنوعی: من مانند کسی که از دوگانگی رهایی یافتهام، به تو میگویم خدایا، آیا تو هستی؟
گر منم این علم و قدرت از کجاستور تویی این عجز و سستی از که خاست
هوش مصنوعی: اگر من دارای علم و قدرت هستم، پس این تواناییها از کجا نشأت میگیرد؟ و اگر تو در عجز و ناتوانی هستی، این ضعف از کجا آمده است؟