بخش ۲۱ - نظامی
هوش مصنوعی: نظامی، شاعر بزرگ گنجه، دارای فضایل و کمالات زیادی است که نیازی به شرح ندارد. او در کتاب "پنج گنج" لطایف و دقایق بسیاری را به تصویر کشیده است که فراتر از توان بشر است. این غزل از او بیانگر عواطف عمیق اوست؛ او از محنت خود سخن می‌گوید و عشقش به یک زن را با نماد گندم و زیبایی او توصیف می‌کند. نظامی احساس می‌کند که غم عشق او، روحش را دو نیم کرده است و به دنبال گندم بیشتری است که نماد سخن موزون و دلنشین باشد. غزل به زیبایی عواطف و دردهای عاشقانه او را به تصویر می‌کشد.
نظامی - رحمه الله تعالی، وی از گنجه است و فضایل و کمالات وی روشن، احتیاج به شرح ندارد آنقدر لطایف و دقایق و حقایق که در کتاب پنج گنج درج کرده است کس را میسر نیست بلکه مقدور نوع بشر نیست و بیرون از آن کتاب از وی شعر کم روایت کرده اند و این غزل از سخنان وی است:
هوش مصنوعی: نظامی، شاعر بزرگ از گنجه است و ویژگیها و فضایل او بسیار روشن و واضح است و نیازی به توضیح ندارد. او در کتاب «پنج گنج» خود لطایف، دقایق و حقایقی را آورده که هیچ کس نمیتواند مثل آن را خلق کند و این کار از توان نوع بشر خارج است. در خارج از این کتاب نیز اشعار کمی از او نقل شده و این غزل یکی از آثار اوست.
جو به جو محنت من زان رخ گندمگون استکه همه شب رخ چون کاهم ازان پرخون است
هوش مصنوعی: شغف و درد من به خاطر آن چهرهی زیبا و گندمگون توست که تمام شب مانند کاهم، از آن غم و خونریزی دارم.
دانه گندم او سنبل تر دارد بارکمترین خوشه او سنبله گردون است
هوش مصنوعی: گندم، دانهای دارد که با وجود کوچک بودن، میتواند خوشهای عظیم از خود به بار آورد.
من نخوردم بر ازو صبرم ازو گندم خوردکز بهشت در او چشم رهی بیرون است
هوش مصنوعی: من چیزی نخوردم، اما او از گندم بهره میبرد. از بهشت، راهی به او مشاهده میشود.
از ترازوی دو زلفش چو جوی مشک خرمگندمی خواهم افزون که سخن موزون است
هوش مصنوعی: از ترازوی دو زلف او، همچون جوی خوشبو و شیرین، میخواهم که گندم بیشتری به دست آورم، چرا که کلامش زیبا و دلنشین است.
من چو گندم شده ام از غم او دل به دو نیموین غم او را به یکی جو که نظامی چون است
هوش مصنوعی: من به خاطر غم او مثل گندم تکهتکه شدم و این غم او را به یک دانه جو تشبیه کن که نظامی چگونه است.