شمارهٔ ۶۳ - ترجمه یک قطعهٔ فرانسه
هوش مصنوعی: در این متن، گفتگویی بین یک کودک، یک جغد و یک غاز در دبستان شکل می‌گیرد. کودکان در صحن مدرسه با علم و خرد خود آشنا می‌شوند و درباره اقوام مختلف و برتری آنها بحث می‌کنند. جغد از قوم آتن و ویژگی‌های مثبت آن حرف می‌زند و غاز به طنز به اصل و نسب رومیان اشاره می‌کند. در این بین، موشی خردمند به آنها گوش می‌دهد و بر اهمیت و غرض‌مندی در بحث‌ها تأکید می‌کند. او یادآور می‌شود که عقاید انسان‌ها همانند کاه هستند که به هر سمتی می‌چرخند، و بر این نکته تأکید دارد که باید بر پایه‌ی حقیقت و علم انتخاب کنند. در نهایت، گفتگوها نشان‌دهنده‌ی تفاوت در عقاید و دیانت میان اقوام است.
یکی کودک از لانه جغدی کشیدبه صحن دبستانش می‌پرورید
هوش مصنوعی: یک کودک، جغدی را از لانهاش بیرون آورد و در حیاط مدرسهاش بزرگ کرد.
هم او را یکی بچهٔ غاز بودکه باگربهٔ پیر همراز بود
هوش مصنوعی: او یک جوجهغاز داشت که با گربهپیر دوست شده بود.
به مدرس درون هر سه ره داشتندبر کودکان دستگه داشتند
هوش مصنوعی: مدرسه جایگاهی برای آموزش است که به کودکان راه و مهارتهای مختلفی را میآموزد.
ز بس کاندر آنجای بشتافتندز علم و خرد بهره‌ها یافتند
هوش مصنوعی: چون در آن مکان شتابان رفتند، از دانش و درایت بهرهمند شدند.
ز «هرودت» سخن کرده از بر بسیز «تیتلیو» هم خوانده دفتر بسی
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده است که فردی از داستانها و سخنان «هرودت» نقل قول کرده و همچنین مطالب زیادی از «تیتلیو» خوانده است. به نوعی، نشان‌دهنده‌ی مطالعه و آگاهی از مفاهیم و آثار مختلف تاریخی است.
شبی را بهنجار اهل خبرجدل سر نمودند با یکدگر
هوش مصنوعی: شبی عادی، اهل دانش و خبر شروع به بحث و جدل با یکدیگر کردند.
کز اقوام و از شهریاران ییشکدامند اندک، کدامند بیش؟
هوش مصنوعی: کدام یک از قومها و فرمانروایان، کماند و کدام یک از آنها زیاد هستند؟
در آغازگفتار، شد گر به راستکه از مردم مصر بهتر کجا است
هوش مصنوعی: در ابتدای سخن، اگر راست بگوییم، کجا بهتر از مردم مصر وجود دارد؟
همه عالم و عاقل و دین‌پرستهمه بردباران آیین‌پرست
هوش مصنوعی: تمام انسان‌ها، چه عاقل و چه مذهبی، در برابر آداب و رسوم خود صبور و با پشتکار هستند.
ز جانند نزد خدایان رهیهمین یک‌صفتشان بس اندر بهی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که نزد خدایان، تنها یک ویژگی از جان و روح انسان کافی است که او را در راه نیکویی قرار دهد. در واقع، آن صفت میتواند به عنوان معیار مهمی در ارزیابی انسان‌ها از نظر آنها محسوب شود.
برآورد جغد از دگر سو نواکه چون قوم آتن کنون کو، کجا؟
هوش مصنوعی: جغد از سمت دیگر صدایی بلند کرد و پرسید که حالا چه بر سر مردم آتن آمده است و کجا هستند؟
من آن قوم را دوست دارم بسیوزان قوم برتر ندانم کسی
هوش مصنوعی: من خیلی از آن مردم خوشم میآید و کسی را بالاتر از آنها نمیشناسم.
کرا باشد آن لطف وآن دلبریهم آن زور بازوی و نام‌آوری
هوش مصنوعی: چه کسی میتواند آن شادی و عشق را داشته باشد، همانند قدرت و شهرتی که او دارد؟
بخندید از این ماجرای درازبه غوغا سخن کرد آغاز، غاز
هوش مصنوعی: از این داستان طولانی بخندید، چون درگیری و هیجان سخن را شروع کرد.
که‌هیهات،هیهات‌ازین‌فکرو رایوز این ژاژگفتار شوخی‌نمای
هوش مصنوعی: چقدر دور از انتظار است که به این فکر و نظر بیمقدار و این حرفهای بیپایه و بیمحتوا توجه کنیم.
گر اینست پس رومیان کیستندبر رومیان دیگران چیستند؟
هوش مصنوعی: اگر اینطور است، پس رومیها چه کسانی هستند و دیگران چه جایگاهی دارند؟
به یک جای شد گرد با مهتریبزرگی و مردی و گندآوری
هوش مصنوعی: در یک مکان، گروهی جمع شدند که شامل یک رئیس بزرگ و مردانی با نفوذ و تأثیرگذار بودند.
فراوان هنرها به یک مرز و بومنهادند و بر آن نوشتند روم
هوش مصنوعی: در یک سرزمین، هنرهای زیادی را جمع کرده و به آنجا نسبت دادند و آنجا را به نام روم یاد کردند.
مرا دل کشد سوی این قوم بازجهانجوی را برد باید نماز
هوش مصنوعی: دل من به سوی این مردم کشیده می‌شود، در حالی که جهانگرد باید نماز بگذارد.
فضیلت فروشان جدل ساختندز صحبت به بیغاره پرداختند
هوش مصنوعی: افرادی که خود را اهل فضل میدانند، با بحث و جدل به تایید حرفهای خود پرداختند و از صحبت با دیگران دوری کردند.
خردمند موشی در آن پرده بودکه اوراق علمی بسی خورده بود
هوش مصنوعی: در آن مکان، موشی دانا و با تجربه وجود داشت که مطالب علمی زیادی را خوانده و دانسته بود.
به گفتار آنان همی داشت گوشنگرتا چه گفت آن خردمند موش
هوش مصنوعی: به صحبتهای آنها گوش میدادی تا ببینی آن موش حکیم چه میگوید.
که ای چیره‌دستان نغز هجیرغرض را اجیرید برخیرخیر
هوش مصنوعی: ای کسانی که در هنر و زیبایی چیرهدست هستید، هدف را با دقت و هوشمندی به انجام برسانید.
بر مصریان گربه مسجود بودهمان جغد را قوم آتن ستود
هوش مصنوعی: در میان مصریان، گربه به عنوان موجودی مقدس و پرستیده شناخته میشد، در حالی که در آتن، مردم به جغد ارادت داشتند و آن را ستایش میکردند.
هم اندر « کپی‌تول» ز دربار روم به غازان خورش بود و نذر و رسوم
هوش مصنوعی: در کاخ روم، خورشید تابان به غازان میرسید و مراسم و آیینهای خاص خود را داشت.
ز هریک به هریک نوایی رسیدکه‌تان هریکی دل به جایی کشید
هوش مصنوعی: هر کدام از ما صدایی را شنیدیم که ما را به سمت یک دلگرمی یا مکانی خاص جذب کرد.
عقیدت‌چو کاهی است هرجا گرایبرو بر غرض چیره چون کهربای
هوش مصنوعی: باور و اعتقاد تو مانند کاه است که به هر سمتی میوزد. به هدف خود بپرداز و بر روی آن مانور بده، مانند آهنربایی که فقط به سوی خود جذب می‌کند.