بخش ۸۸ - خاتمهٔ کتاب شهید بلخی
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به موضوع دانش و تاثیر مطالعه بر زندگی انسان‌ها می‌پردازد. او داستانی از یک عالم (شیخ) را روایت می‌کند که در کتابخانه نشسته و در حال مطالعه است. ناگهان فردی نادان به او نزدیک می‌شود و از او می‌پرسد که چرا تنها نشسته است. شیخ در پاسخ می‌گوید که با وجود اینکه به نظر می‌رسد تنهاست، ولی از نور معرفت و دانش بهره‌مند است و در واقع با تمام بشریت در ارتباط است.
شاعر بر اهمیت علم، تجربه، و خواندن کتاب تأکید می‌کند و می‌گوید که عمر انسان‌ها با علم و دانش سنجیده می‌شود. او اشاره می‌کند که کتاب‌ها به مثابه گنجینه‌های دانایی‌اند و هر کس که به آنها نزدیک شود، از تنهایی و پریشانی دور است. در نهایت، شعر به این نکته ختم می‌شود که دوستی با کتاب‌ها می‌تواند زندگی را غنای بیشتری ببخشد و یاد دوستان قدیمی را زنده نگه دارد.
بود روزی شهید بنشستهدرکتبخانه در به رخ بسته
هوش مصنوعی: روزی یک شهید در کتابخانه نشسته بود و در را بسته بود.
نسخها چیده از یمین و یساربود سرگرم سیر آن گلزار
هوش مصنوعی: چیدن گلها از سمت راست و چپ نشاندهنده این است که او مشغول گشت و گذار و لذت بردن از زیباییهای آن باغ است.
ناگه آمد ز در، گرانجانیخشک مغزی، عظیم نادانی
هوش مصنوعی: ناگهان فردی با شخصیت سنگین و بیخبر از حقایق به در آمد، کسی که از نظر دانش کمبود زیادی داشت.
گفت با شیخ، کای ستوده لقااز چه ایدر نشسته‌ای تنها
هوش مصنوعی: گفت: ای شیخی که به خاطر ملاقاتت ستایش شدهای، چرا اینجا به تنهایی نشسته‌ای؟
شیخ برداشت از مطالعه سروز شکرخنده ربخت گنج گهر
هوش مصنوعی: یک عالم با اندوختن دانش و تجربهاش، به شادی و خوشحالی دست یافته و به مانند گنجی پرارزش، به دیگران نور و هدایت میدهد.
کفت آری چو خواجه پیدا شدبنده تنها نبود و تنها شد
هوش مصنوعی: وقتی خواجه ظاهر شد، او گفت که تنها نبود و اکنون تنها شده است.
هرکرا نور معرفت به سرستگرچه‌تنهاست‌یک‌جهان‌بشرست
هوش مصنوعی: هر کسی که به درک و شناخت واقعی دست یابد، حتی اگر تنها باشد، در حقیقت همه انسان‌ها را در خود جمع کرده است.
وان که را مغز بی‌فروغ و بهاستدر میان هزارکس تنهاست
هوش مصنوعی: کسی که در میان هزاران نفر وجود دارد، اما از درون خالی و بدون ارزش است، در واقع تنها و بیمقدار است.
ثمر عمر، عقل و تجربت استتجربت بیخ علم و معرفت است
هوش مصنوعی: میوه زندگی انسان، دانش و تجربه اوست و تجربه، اساس علم و آگاهی به شمار میرود.
این همه علم‌ها که مشتهرندحاصل زندگانی بشرند
هوش مصنوعی: تمام دانشهایی که معروف و شناخته شدهاند، نتیجه زندگی و تجربههای بشری هستند.
در کتب حرف‌ها که انبارستجوهر و مایه‌های اعمارست
هوش مصنوعی: در کتاب‌ها، جملات و کلمات همچون انباری از گنجینه‌های ارزشمند و ساختارهای فکری وجود دارند که میتوانند ما را بسازند و رهنمودهای زندگی را به ما بدهند.
عمرها را اگر عیارستیصفحهٔ علم پیلوارستی
هوش مصنوعی: اگر سالها را شماره گذاری کنی، علم و دانش مانند صفحهای از یک کتاب همیشه کاربرد دارد.
هرکتابی کش از خرد بهریستنقد عمری و حاصل دهریست
هوش مصنوعی: هر کتابی که از دانش و خرد بهره‌مند است، ارزش و قیمت عمر و تجربهای را که در آن نهفته است، دارد.
بر نادان کتاب، کانایی استزی حردمند، جان دانایی است
هوش مصنوعی: کتاب برای نادانان ارزش ندارد، اما برای افراد با خرد و دانا، جان آنها را تغذیه می‌کند و به رشد و آگاهیشان کمک می‌کند.
پیش او عقده بر زبان داردپیش این زنده است و جان دارد
هوش مصنوعی: او پیش کسی صحبت می‌کند که دلش پر از عقدههای ناگفته است، در حالی که نزد دیگری زندگی می‌کند و روح دارد.
هرکرا با کتاب کار افتادعمرش‌از شصت تا هزار افتاد
هوش مصنوعی: هر کسی که با کتاب سر و کار داشته باشد، عمرش از شصت سال تا هزار سال به طول میانجامد.
وان که در خلوتش کتب خوانیستخاطرش فارغ از پریشانی است
هوش مصنوعی: کسی که در تنهاییاش کتاب میخواند، ذهنش از هرگونه نگرانی آزاد و آرام است.
هرکه شد باکتاب یار و ندیمیاد نارد ز دوستان قدیم
هوش مصنوعی: هر کس که به کتاب دوست و همراه شود، دیگر از دوستان قدیم خود یاد نخواهد کرد.