بخش ۲ - حکایت
هوش مصنوعی: در این داستان، عابدی از قوم اسرائیل به عبادت مشغول بود و از لذات دنیوی دوری میکرد. او در حالی که در دل عبادت خود لذت میبرد، به جایی رسید که فرشتهای برای امتحان او ظاهر شد. عابد خود را مردی راستگو و متعهد میدانست، اما در گفتگویی که با فرشته داشت، به نوعی در مورد وجود خر و لذات دنیوی بحث کرد.
فرشته به او گفت که در خلق هیچ نیازی به خر وجود ندارد و او از این بحث به نقص عقل و درک عابد پی برد. در واقع، عابد نمیدانست که تمام آنچه که دارد، از لطف خداست و هر آنچه در دست مردم است، در حقیقت مال خداوند است.
عاقبت، عابد به این نکته پی برد که درک او از عبادت و خلوص نیتش به خاطر عدم شناخت صحیح از مالکیت و حقیقت مال دچار نقص است. این داستان به ما آموزش میدهد که عبادت بدون درک صحیح از حقیقت و اخلاص کامل، نقصهایی به همراه دارد و نه تنها به خود عابد آسیب میزند، بلکه باید همواره نیکو فکر کرد و تا درک درستی از حقایق داشته باشیم.
عابدی از قوم اسرائیلیاندر عبادت بود روزان و شبان
هوش مصنوعی: عابدی از بنیاسرائیل در طول روز و شب به عبادت و پرستش مشغول بود.
روی از لذات جسمی تافتهلذت جان در عبادت یافته
هوش مصنوعی: از لذتهای دنیوی روی برگردانده و لذت روح را در عبادت یافته است.
قطعهای از ارض بود او را مکانکز سرای خلد میدادی نشان
هوش مصنوعی: او جایگاهی از زمین داشت که نشانی از بهشت را میداد.
صیت عابد رفت تا چرخ کبودبس که بودی در رکوع و در سجود
هوش مصنوعی: خبر نامدار بودن عابد تا آسمان رسید، به خاطر اینکه او چنان در حالت رکوع و سجود فرو رفته بود که در آن حال به سر میبرد.
قدسیی از حال او شد باخبرکرد اندر لوح اجر او نظر
هوش مصنوعی: یک فرشته از حال او آگاه شد و نگاهی به لوح اعمال او انداخت.
دید اجری بس حقیر و بس قلیلسر او را خواست از رب جلیل
هوش مصنوعی: او دید که اجر و پاداشش کم و ناچیز است و از پروردگار بزرگ خواست تا پذیرش و کرامت بیشتری به او عطا کند.
وحی آمد کز برای امتحانوقتی از اوقات با وی بگذران
هوش مصنوعی: الهامی رسید که برای آزمودن، زمانی را با او بگذران.
پس ممثل گشت پیش او ملکتا کند ظاهر، عیارش بر محک
هوش مصنوعی: پس فرشتهای در برابر او ظاهر شد تا بتواند عیار و سنجش او را مشخص کند.
گفت عابد: کیستی، احوال چیست؟زانکه با ناجنس، نتوان کرد زیست
هوش مصنوعی: عابد پرسید: تو کی هستی و حالت چگونه است؟ زیرا زندگی با افراد نادرست امکانپذیر نیست.
گفت: مردی، از علایق رستهایچون تو، دل بر قید طاعت بستهای
هوش مصنوعی: او گفت: مردی، از علاقههای گذشتهات فاصله گرفتهای و اکنون در کار بندگی و اطاعت هستی.
حسن حالت دیدم و حسن مکانآمدم تا با تو باشم، یک زمان
هوش مصنوعی: من زیبایی و شمایل تو را دیدم و به خاطر آن به اینجا آمدم تا مدتی در کنار تو باشم.
گفت عابد: آری این منزل خوش استلیک با وی، عیب زشتی نیز هست
هوش مصنوعی: عابد گفت: بله، این مکان زیباست، اما در کنار زیباییها، عیب و نقصهایی هم وجود دارد.
عیب آن باشد که آن زیبا علفخودبخود، صد حیف میگردد تلف
هوش مصنوعی: زیبایی آن علف به خودی خود به هزاران حیف و میل میانجامد و این یک نقص است.
از برای رب ما نبود حماراین علفها تا چرد فصل بهار
هوش مصنوعی: برای پروردگار ما این علفها به خاطر الاغ نیست تا در فصل بهار بچرند.
گفت قدسی: چونکه بشنید این مقالنیست ربت را خری، ای بیکمال
هوش مصنوعی: قدسی گفت: وقتی این سخن را شنید، دیگر ربطی به تو ندارد، ای کسی که کمال نداری.
بود مقصود ملک، از این کلامنفی خر اندر خصوص آن مقام
هوش مصنوعی: هدف از این سخن، نفی وجود خر در آن مقام خاص است.
عابد این فهمید، یعنی نیست خرنه در اینجا و نه در جای دگر
هوش مصنوعی: عابد درک کرد که در هیچکجا، حتی در این مکان، خبری از خر نیست.
گفت: حاشا! این سخن دیوانگاناین چنین بیربط آمد بر زبان
هوش مصنوعی: او گفت: هرگز! اینگونه سخن گفتن تنها از دیوانگان است و چنین حرفی نمیتواند به زبان بیفتد.
پیش هر سبزه، خری میداشتیخوش بود تا در چرا بگماشتی
هوش مصنوعی: اگر در کنار هر سبزهای، الاغی داشته باشی، خوب است تا بتوانی آن را در مرتع رها کنی.
گر نبودی خر که اینها را چریداین علفها را چرا میآفرید؟
هوش مصنوعی: اگر نبود آن حیوانی که این علفها را چرا میکند، پس چرا این علفها آفریده شدهاند؟
گفت قدسی: هست خر، نی خلق راحق منزه از صفات خلق را
هوش مصنوعی: قدسی گفت: موجوداتی هستند که خداوند در آنها صفات انسانی را ندارد و از ویژگیهای خلقت پاک و منزه است.
پس ملک، هردم صد استغفار بردگرچه وی را ناقص و جاهل شمرد
هوش مصنوعی: پس پادشاه هر لحظه در حال استغفار است، هرچند که او را ناتوان و نادان به حساب آورند.
با وجود نفی اقرار وجودچون علفخوارش تصور کرده بود
هوش مصنوعی: با اینکه او وجود خود را انکار کرده بود، اما مانند علفخوارها تصور میکرد که در واقع وجود دارد.
بیتجارب، از کیا را علم نیستکز علف حیوان تواند کرد زیست
هوش مصنوعی: کسی که تجربه ندارد، نمیداند که از چه چیزهایی باید بهرهمند شود؛ مثل این که حیوان چگونه میتواند از علفها زندگی کند.
هان، تأمل کن در این نقل شریفکه در آن پنهان بود سر لطیف
هوش مصنوعی: به دقت به این روایت مهم توجه کن که در آن حقیقتی ظریف نهفته است.
عابد اول در میان خلق بودکسب آداب و عبادت مینمود
هوش مصنوعی: او در میان مردم، نخستین کسی بود که به کسب آداب و انجام عبادت مشغول بود.
ورنه، چون داند عبادت چون کند؟بر چه ملت طاعت بیچون کند
هوش مصنوعی: اگر خداوند متوجه نشود، چگونه میتواند عبادت کند؟ بر اساس چه دینی میتواند بدون دلیل و توجیهی اطاعت کند؟
در اوان خلطه را خلق جهاندیده بود او، آنچه دیده دیگران
هوش مصنوعی: در دوران جوانی، او تماشاگر آغاز جهان و تغییرات آن بود و تمام چیزهایی را که دیگران دیده بودند، درک کرده بود.
بعد از آن کرد او تجرد اختیارچون ندیده به ز طاعت، هیچ کار
هوش مصنوعی: پس از آن او به تنهایی اختیار کرد، زیرا به هیچ کاری از عبادت آشنایی نداشت.
بود عقلش فاسد و ناقص ولینه فساد ظاهر و نقص جلی
هوش مصنوعی: عقل او فاسد و ناتمام بود، ولی این فساد و نقص به صورت آشکار و واضح نبود.
مرد عابد، دیده بد خر را بسیهر یکی را لیک در دست کسی
هوش مصنوعی: مرد عابد، که به عبادت و راهی از زندگی اهمیت میدهد، با چشمان خود نقصها و بدیهای افراد را میبیند، اما در واقع هر کسی در دست خداوند و زیر سرنوشت خود قرار دارد.
گفت: اینها خود همه، از مردم استهر یک از سعی خود آورده به دست
هوش مصنوعی: او گفت: اینها همگی از خود مردم هستند و هر یک با تلاش و کوشش خود به اینجا رسیدهاند.
مالک ملک آمده هر کس به عقلدر تمسک، دست ما را نیست دخل
هوش مصنوعی: هر کسی که به عقل و درایت خود تکیه کرده، باید بداند که ما در این موضوع سهمی نداریم و قدرتی نداریم. مالک واقعی این ملک (حیات یا دنیای مادی) خود شخصی است که به آن تکیه میکند.
چون شد اینها جمله ملک دیگریپس نباشد، حضرت رب را خری
هوش مصنوعی: زمانی که همه چیز تحت سلطه و اختیار دیگری باشد، دیگر نمیتواند متعلق به خداوند باشد.
او ندانسته که کل از حق بودجمله را حق مالک مطلق بود
هوش مصنوعی: او ناآگاه است که همه چیز از حقیقت نشأت میگیرد و تنها حق است که مالکیت کامل دارد.
هر که را ملکیست، از ابناء اوستهر که را مالیست، از اعطاء اوست
هوش مصنوعی: هر کسی که مالک چیزی است، آن را از نسل خود به ارث برده است و هر کسی که دارایی دارد، آن را به عنوان هدیه و بخشش از دیگران دریافت کرده است.
نزع و ایتایش به وفق حکمت استهر که را گه عزت و گه ذلت است
هوش مصنوعی: مرگ و زندگی هر کس بر اساس حکمت خداوند است، زیرا هر کسی در زندگی خود زمانهایی را تجربه میکند که در اوج عزت و زمانهایی را در ذلت قرار میگیرد.
هر کجا باشد وجود خر به کارمیکند ایجاد، از یک تا هزار
هوش مصنوعی: هر جا که خر باشد، تواناییاش به کار میآید و میتواند در ایجاد و تولید موثر باشد، چه در کارهای کوچک و چه در کارهای بزرگ.
هرچه خواهد میکند، پیدا بکنبیعلاج و آلت حرف و سخن
هوش مصنوعی: او هر کاری که بخواهد انجام میدهد و نمیتوان برای کارهایش دلیل و توجیحی پیدا کرد.
عقل عابد را چو این عرفان نبودبا ملک کرد آنچنان گفت و شنود
هوش مصنوعی: عقل عابد اگر به این درجه از شناخت و آگاهی نرسیده باشد، چگونه میتواند با فرشتگان صحبت کند و رازهای بزرگ را درک کند؟
هان! مخند ای نفس بر عابد ز جهلهان، مدان رستن ز نقص عقل سهل
هوش مصنوعی: ای نفس، به عابد از روی نادانی نخرسند، زیرا فرار از نقص عقل آسان نیست.
در کمین خود نشینی، گر دمیخویش را بینی کم از عابد همی
هوش مصنوعی: اگر لحظهای خودت را در درونت خوشدل ببینی، به کمتر از عبادی که در عبادت خود کوشاست، نخواهی بود.
گر تو این اموال دانی مال رببهر چه در غصب داری، روز و شب؟
هوش مصنوعی: اگر تو میدانی که این اموال از آنِ چه کسی است، چرا آنها را غصبی در اختیار داری و روز و شب از آنها استفاده میکنی؟
گر بود در عقد قلبت آنکه نیستمال، جز مال خدا، پس ظلم چیست؟
هوش مصنوعی: اگر در قلب تو کسی باشد که جز مال خدا چیزی در اختیار ندارد، پس ظلم چیست؟
آنچه داری مال حق دانی اگرپس به چشم عاریت، در وی نگر
هوش مصنوعی: هر چیزی که داری، بدان که متعلق به حق است، بنابراین با چشم امانت و عاریه به آن نگاه کن.
زان به هر وجهی که خواهی نفع گیرداده بهر انتفاع، او را معیر
هوش مصنوعی: از هر طریقی که بخواهی میتوانی از او بهرهمند شوی، او به عنوان وسیلهای برای استفاده و منفعت توست.
لیک نه وجهی که مالک نهی کردتا شوی از خجلت آن، روی زرد
هوش مصنوعی: اما هیچ دلیلی وجود ندارد که تو از مالک شرمنده شوی و رویت زرد شود.
گر نکردی این لوازم را ادادعوی ملزوم کردن، دان خطا
هوش مصنوعی: اگر این شرایط را رعایت نکردی، مدعی شدن نادرست است.
عابد اندر عقل، گرچه بود سستبود اخلاص و عباداتش درست
هوش مصنوعی: اگرچه عابد در عقل ضعیف است، اما خلوص و عبادتهای او صحیح و درست است.
کان ملک، تا آن زمان آمد پدیدعلت نقصان اجر وی بدید
هوش مصنوعی: هنگامی که ملک (فرشته یا قدرت) ظاهر شد، علت کمبود پاداش او را مشاهده کرد.
تا که آخر، در خلال گفتگوکرد استنباط ضعف عقل او
هوش مصنوعی: در طول گفتگو، او به تدریج ضعف عقل او را متوجه شد.
هست در عقل تو نیز این اختلالنفی خر کرد او ز حق، تو نفی مال
هوش مصنوعی: در عقل تو هم نوعی ناهماهنگی وجود دارد، زیرا او(شخصی) حق را انکار کرد، و تو هم مال و ثروت را انکار میکنی.
در تو آیا هست اخلاص و عمل؟پس چه خندی بر وی ای نفس دغل!
هوش مصنوعی: آیا در وجود تو صداقت و عمل خالصانه وجود دارد؟ پس چرا ای نفس فریبکار بر این چیز بخندی!