غزل شمارهٔ ۲۸۵
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به تمایز بین خود و محبوب می‌پردازد. او محبوب را به عنوان آیت رحمت و سرچشمه زیبایی و عطوفت معرفی می‌کند و خود را به عنوان مایه حسرت و پریشانی توصیف می‌کند. محبوب با زلف گره‌دارش زنده و جذاب است، در حالی که شاعر در خواب و خیالی پریشان است.
شاعر به زیبایی و تاثیر محبوب بر دل‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید که اگرچه او خود را در حیرت و سردرگمی می‌بیند، اما این عشق گاهی به درد و رنج تبدیل می‌شود. شاعر از حوادثی که ناشی از عشق اوست شکایت می‌کند و به دشواری‌های ناشی از این عشق بی‌پایان اشاره دارد. او به شدت تحت تأثیر این عشق و نگاه محبوب است و او را باعث زوال و ویرانی خود می‌داند.
شاعر در انتها به دعا و آرزو برای بهبودی و ساخت دوباره خود اشاره می‌کند، اما در عین حال بر این واقعیت تأکید دارد که هیچ درمانی برای درد عشق او وجود ندارد.
تویی آن آیت رحمت که نتوان کرد تفسیرشمنم آن مایهٔ حسرت که نتوان داد تغییرش
هوش مصنوعی: تو رحمت بزرگی هستی که هیچ کس نمیتواند جزئیات آن را توضیح دهد، و من هم همان حسرتی هستم که تغییر و تحولی نمیتوان در آن داد.
تو و زلف گره گیری که نتوان دید در چنگشمن و خواب پریشانی که نتوان کرد تعبیرش
هوش مصنوعی: تو با زلفی که در هم گره خورده است، قابل دیدن نیستی و من هم در خواب آشفتهای هستم که نمیتوان آن را تعبیر کرد.
تعال‌الله از این صورت که من ماتم ز تحسینشبنام ایزد از این معنی که من لالم ز تقریرش
هوش مصنوعی: به واژههای زیبای معشوقم نگاه کن که چگونه باعث سوز و گداز در دل من شدهاند. من از تحسین او و از رویش، در برابر عظمتش هیچ حرفی نمیتوانم بزنم و فقط میتوانم به ذات خداوند نجوای قلبی کنم که به من توفیق داده تا او را ببینم.
دلارا صورتی دیدم که دل می‌برد دیدارشبه صورت خانه‌ای رفتم که جان می‌داد تصویرش
هوش مصنوعی: در دیدن چهرهای زیبا و دلربا، احساساتی عمیق و شگفتانگیز را تجربه کردم. به گونهای به نظر میرسید که آن تصویر جانم را به خود مشغول کرده و حس و حال عجیبی را در من ایجاد کرده است.
حریفی شد نگار من که شاهانند محتاجشغزالی شد شکار من که شیرانند نخجیرش
هوش مصنوعی: مراقبتی که محبوب من دارد، به اندازهای خاص و با اهمیت است که حتی پادشاهان به او نیاز دارند. همچنین، زیبایی و جذابیت او به قدری قوی است که مانند غزال، طعمهای شده است که شیران در پیاش هستند.
بلای جان مردم فتنهٔ چشم سیه مستشگشاد کار عالم حلقهٔ زلف گره گیرش
هوش مصنوعی: عمق تاثیر زیبایی چشمها و موهای او بر زندگی مردم را نشان میدهد. این زیبایی باعث شده که زندگی و امور جهان تحت تأثیر او قرار گیرد و همه چیز به هم ریخته و پیچیده شود.
به قتل عاشقان مایل دل پرورده از کینشبه خون بی دلان شایق لب ناشسته از شیرش
هوش مصنوعی: دل پرورده و عاشق، در کین و دشمنی او مجبور به نابودی هستند، در حالی که بیدلان، که مشتاقند، حتی از شیر او هم سیر نشدهاند.
ز دستی خفته‌ام در خون که تن می‌نازد از تیغشز شستی خورده‌ام پیکان که جان می‌رقصد از تیرش
هوش مصنوعی: در اثر درد و آسیبهایی که دیدهام، بدنم بر اثر زخمی که از شمشیر خورده، به سختی میلرزد و جانم به خاطر تیرها و ضربات، در حال رقص و اضطراب است.
در آن مجمع که بسرایند ذکر از جعد حورالعینمن و امید گیسویش من و سودای زنجیرش
هوش مصنوعی: در جمعی که دربارهی زیبایی و موهای حورالعین صحبت می‌شود، من به زیبایی گیسوانش و آرزوی زنجیری که به آن وصل است، فکر میکنم.
ز دست کافری کی می‌توان دیدن سلامت راکه خون صد مسلمان می‌چکد هر دم ز شمشیرش
هوش مصنوعی: از دست یک کافر نمیتوان انتظار داشت که سلامت مردم را ببیند، در حالی که هر لحظه خون صد مسلمان به خاطر شمشیر او ریخته می‌شود.
شبی نگذشت کز دست غمش چون نی ننالیدمدریغ از نالهٔ پنهان که پیدا نیست تاثیرش
هوش مصنوعی: شبی نبود که از غم او مثل نی نزنم ناله و افسوس که این نالهٔ پنهان اثری ندارد و کسی آن را نمیبیند.
به مردن هم علاجی نیست رنجور محبت رافغان زین درد بی‌درمان که درماندم ز تدبیرش
هوش مصنوعی: برای فردی که به خاطر عشق و محبت رنج میکشد، حتی مرگ هم درمانی ندارد. آهی از دل به خاطر این درد بی‌پایان میکشم، زیرا از تدبیر و چارهاندیشیام درماندهام.
سر معماری ار داری بیا ای خواجهٔ منعمکه من ویرانه‌ای دارم که ویرانم ز تعمیرش
هوش مصنوعی: ای خواجهٔ نیکوکار، اگر در هنر معماری مهارت داری، بیا که من مکانی ویران دارم که خودم به خاطر تعمیرش ویران شدم.
مسخر ساخت نیر تا دل پاک فروغی راتو پنداری ، که از افسون پری کرده‌ست تسخیرش
هوش مصنوعی: تو گمان میکنی که دلی پاک و روشن را آنچنان که باید، تسخیر کردهای، در حالی که این دل، خود فریفتهی زیباست و از جادو و افسون بیخبر است.