غزل شمارهٔ ۴۸۰
هوش مصنوعی: این شعر به طرح موضوعاتی از جمله عشق، عرفان، و زندگی انسان می‌پردازد. شاعر به تضاد بین زهد و عشق اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که هر دو ویژگی‌های خاص خود را دارند. او بیان می‌کند که در زندگی، همه چیز در حال تغییر است و باید از شیدایی و دیوانگی لذت برد.
شاعر همچنین به مفهوم بی‌خبری و اثرگذاری اشاره می‌کند و می‌گوید که در بی‌خبری، ممکن است حقیقت‌هایی نهفته باشد. او تأکید می‌کند که فاصله بین دانش و نادانی، هنر و بی‌هنری، و ثمره و بی‌ثمری می‌تواند به نقطه‌ای منتهی شود که انسان به حالت رهایی و آزدی برسد.
در نهایت، شاعر به عشق و زیبایی اشاره می‌کند و اینکه انسان باید از موانع عبور کند تا به حقیقت و زیبایی‌های زندگی دست یابد. شعر دعوتی به آزادی، عشق و رهایی از قید و بندهای دنیا است.
زاهد و سبحه‌ی صد دانه و ذکر سحریمن و پیمودن پیمانه و دیوانه‌گری
هوش مصنوعی: زاهد، با تسبیحی که صد دانه دارد و در دلش ذکر صبحگاهی می‌گوید، در حالی که من در حال نوشیدن شرابیام و در دنیای جنون و سرمستی غوطهورم.
چون همه وضعِ جهانِ گذران در گُذَر استمَگْذَر از عالَمِ شیدایی و شوریده‌سری
هوش مصنوعی: از آنجا که همه چیز در این دنیا مدام در حال تغییر و گذر است، نباید به حالتهای شیدایی و دیوانگی وابسته باشی و در آنها غرق شوی.
تا کی از شعبده‌یِ دورِ فلک خواهد بودباده‌یِ عیش به جامِ من و کامِ دگری
هوش مصنوعی: تا کی باید منتظر باشم که خوشبختی و شادمانی به دستم برسد، در حالی که دیگران از آن بهرهمند میشوند؟
تا شدم بی‌خبر از خویش، خبرها دارمبی‌خبر شو که خبرهاست در این بی‌خبری
هوش مصنوعی: وقتی از خودم بی‌خبر شدم، به اطلاعات و خبرهایی دست پیدا کردم. حالا به تو میگویم که در این حالت بی‌خبری، خبرهایی وجود دارد.
تا شدم بی‌اثر، از ناله، اثرها دیدمبی‌اثر شو که اثرهاست در این بی‌اثری
هوش مصنوعی: وقتی از خودم بی‌اثر شدم، متوجه شدم که نالهها و حالم اثراتی دارد. پس بی‌اثر شو تا بفهمی که در این بی‌اثری هم هنوز اثرهایی وجود دارد.
تا زدم لافِ هنر، خواجه به هیچم نخریدبی‌هنر شو که هنرهاست در این بی‌هنری
هوش مصنوعی: وقتی هنرمند بزرگ به خود میبالد و هنر خود را نشان می‌دهد، مردم او را جدی نمیگیرند. اما وقتی کسی بیهنر باشد، هنری خاص در این بی‌هنری وجود دارد که ممکن است نادیده گرفته شود.
سرو، آزاد شد آن‌دم که ثمر، هیچ ندادبی‌ثمر شو که ثمرهاست در این بی‌ثمری
هوش مصنوعی: سرو وقتی از درخت آزاد شد که هیچ میوهای نداد. بیفایده باش، چون در این بیفایده بودن، میوههایی وجود دارد.
تا سرِ خود نسپردیم به خاکِ درِ دوستخاطرآسوده نگشتیم از این دربه دری
هوش مصنوعی: تا زمانی که خود را به عشق و محبت دوست نسپاریم و به او اعتماد نکنیم، نمیتوانیم آرامش خاطر پیدا کنیم و از سرگردانی و بیجایی رهایی یابیم.
بیستون، تابِ دمِ تیشه‌یِ فرهاد نداشتعشق را بین که از آن کوهِ گران شد کمری
هوش مصنوعی: بیستون نتوانست تاب بیاورد تا فرهاد با تیشهاش آن را بشکند؛ عشق را ببین که چقدر سنگین و دشوار بود و چگونه از آن کوه بزرگ توانست کمری خم کند.
پری از شرمِ تو در پرده، نهان شد وقتیکه برون آمدی از پرده، پیِ پرده‌دری
هوش مصنوعی: زیبایی و جذابیت تو باعث شد که پری، به خاطر شرم و حیا، پشت پرده پنهان شود. وقتی که تو از پرده بیرون آمدی، او بیشتر از قبل به حیا و شرم دچار شد.
شُهره‌یِ شهر شدم از نظرِ همّتِ شاهتو به خوش‌منظری و بنده به صاحب‌نظری
هوش مصنوعی: به خاطر تلاش و همت تو، در دنیا معروف و شناخته شده شدم و با داشتن دیدگاههای خوب و مناسب، به مقام و منزلتی رسیدم.
آفتابِ فلکِ عدلِ مَلِکِ ناصردینکه از او، مُلْک ندیده‌ست به‌جز دادگری
هوش مصنوعی: خورشید آسمان، عدالت پادشاه ناصرالدین است که جز عدالت، چیزی از او دیده نشده است.
آن‌که تا دستِ کَرَم‌گُسْتَرَش آمد به کَرَمتنگ‌دستی نکشیدیم ز بی‌سیم و زری
هوش مصنوعی: آن کسی که در هنگام سختی و تنگدستی، دست مهربانی خود را به دیگران گستراند و کمک کرد، در واقع نشان داد که به کمک و بخشش اهمیت می‌دهد و از حسودان و کسانی که به خاطر نداشتن ثروت، بیاحترامی میکنند، دوری میگزید.
تا «فروغی»، خطِ آن ماهِ درخشان سر زدفارغم روز و شب از فتنه‌یِ دورِ قمری
هوش مصنوعی: زمانی که نور آن ماه درخشان تابید، دیگر برایم فرقی ندارد که روز باشد یا شب، چرا که از آشفتگیهای شب قمر دور شدم.