شمارهٔ ۹۲ - گزیدهٔ از سپهر اول
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بررسی وضعیت غزل و شاعران در زمان خود می‌پردازد. او اشاره می‌کند که در هر دیار غزل‌های زیادی سروده می‌شود و همه شاعران در تلاشند تا به نوعی در این حوزه خود را مطرح کنند. برخی از شاعران را به قدرت قریحه و دانششان می‌ستاید و تأکید می‌کند که سخن باید هنرمندانه و با هنر خاصی نگاشته شود.
شاعر همچنین به بزرگان ادبیاتی چون سعدی، خاقانی و فردوسی اشاره می‌کند و بر این باور است که هنرمندی و دانش آنها باعث آفرینش آثار ارزشمندی شده است. او به احترام به سخن و قدر و قیمت آن توجه دارد و به این نکته اشاره می‌کند که با وجود تلاش‌ها، در نهایت ارزش واقعی آثار ادبی به کیفیت و عمق آنها بستگی دارد.
شاعر همچنین یادآوری می‌کند که بخشش علم و هنر باید فراگیر باشد و باید به دنبال ارتقاء علم و ادبیات همگان باشیم. در انتها، به اهمیت بخشش و ثروت معنوی اشاره می‌کند و بر این باور است که همه باید از این ثروت بهره‌مند شوند.
دگر گفت کامروز در هر دیارغزل کوی گشته ست بیش از شمار
هوش مصنوعی: امروز در هر جایی غزلها بسیار زیاد شدهاند، به حدی که تعداد آنها از شمارش خارج است.
همه کس به یک قسم درمانده‌اندز قسم دگر بی خبر مانده‌اند
هوش مصنوعی: همه افراد به یک نوع مشکل گرفتارند، اما از نوع دیگری از مشکل که ممکن است وجود داشته باشد، بیخبر هستند.
ندانیم کس را به طبع و سرشتکه یک شعر تحقیق داند نوشت
هوش مصنوعی: نمیدانیم کسی را که با طبع و شخصیتش بتواند شعری را به دقت و با تحقیق بنویسد.
دگر گفت: سعدی نه از کس کم استکه موج غزل هاش در عالم است
هوش مصنوعی: سخن دیگری به میان آمد که سعدی از هیچ کسی کمتر نیست، چرا که شعرهای غزل او در جهان طنینانداز است.
دگر گفت: کزوی شناسی به استکه بت سوزی از بت شناسی به است
هوش مصنوعی: دیگری گفت: بهتر است که تو از کسی که میشناسی، آگاهی بگیری تا از کسی که فقط در حال پرستش بتهاست.
دگر گفت: کز راه خوانندگیزند هر کسی لاف دانندگی
هوش مصنوعی: شخص دیگری گفت: کسی که خود را با آواز خواندن مشغول می‌کند، اغلب در مورد دانستههایش ادعا می‌کند و خود را عالم میداند.
ولی ما کسی را سخن در نهیمکزو مایه صد گونه گوهر نهیم
هوش مصنوعی: ما با کسی گفتگو میکنیم که از او جواهرات فراوانی از کلام و اندیشه به دست آوریم.
بر اوضاع ابداع قادر بودصدور حکم را مصادر بود
هوش مصنوعی: او توانایی ایجاد تغییرات در وضعیتها را دارد و میتواند حکمهای جدیدی صادر کند.
گرش نظم وگر نثر باید نگاشتنگارد بدان سان که باید نگاشت
هوش مصنوعی: اگر قرار است چیزی نوشته شود، چه به صورت نظم باشد و چه به صورت نثر، باید آن را به شیوهای که شایسته و مناسب است، بنویسند.
به مطبوع و مصنوع جادو بوددقایق درو موی در مو بود
هوش مصنوعی: در این شعر به زیبایی و جذابیت چیزی اشاره شده است که جزئیات و زیباییهای آن به قدری ظریف و دلنشین است که میتوان آن را جادو مانند دانست. در واقع، زیبایی در آنجا به قدری در هم تنیده و پیچیده است که مانند موی بافتی به هم پیوسته دارد.
همه نو کند سبک‌های سخنکه کرباس نو به ز خز کهن!
هوش مصنوعی: همه به دنبال نوآوری در شیوههای بیان هستند، زیرا تازگی و نو بودن بهتر از کهنگی و فرسودگی است.
چو هر کس به مقدار خود گفت چیزدر افشان شد از لب جهان شاه نیز
هوش مصنوعی: هر کس به اندازه خود سخن گفت، لذا کلام او مانند جواهراتی از لبهای پادشاه به بیرون ریخت.
که از نکته بیزان دانش سکالبدین گونه ما را رسیده ست حال:
هوش مصنوعی: از نکتههای عمیق علم و دانش، حالتی به ما رسیده است که ما را به این شیوه آگاه کرده است.
که در عهد خود هر سخن گستریکه خاص کسی بود در کشوری
هوش مصنوعی: در زمان خود، هر کسی که در سخنوری مهارت داشت و کلامش ویژه کسی بود، در سرزمینی شناخته میشد.
به مقدار ترتیب گفتار خویشمثالی که بست از نمودار خویش
هوش مصنوعی: هر اندازه که انسان در بیان و گفتارش منظم و مرتب باشد، به همان اندازه هم میتواند مثالی از شخصیت و وجود خود ارائه دهد.
چو منعم سخن را خریدار بودسخن لاجرم نیز بسیار بود
هوش مصنوعی: وقتی کسی برای شنیدن و ارزش نهادن به کلام آماده و مشتاق باشد، طبیعتاً سخن نیز فراوان و پرمحتوا می‌شود.
به قیمت خریدند حرف سیاهبهای شبه گوهر آمد ز شاه
هوش مصنوعی: به قیمت زیاد و گران، سخن تیره و منفی خریداری شد و ارزش شبهگوهر به اندازهی شاه بالا رفت.
نمطهای خاقانی مدح سنجنه پنهانست کش چون فشاندند گنج
هوش مصنوعی: سبک‌های شاعرانه خاقانی در ستایش و توصیف نه به طور مخفیانه است، زیرا وقتی که ثروت و زیبایی کلام را تقدیم می‌کند، همگان به وضوح آن را میبینند.
همان عنصری کاو سخن پیش بردبهر نظم صد بدره زر بیش برد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که شخصی که توانایی سخن گفتن و بیان مطلب را دارد، به اندازهای ارزشمند است که میتواند به جای سخن، مقدار زیادی طلا را به دست آورد. به عبارتی دیگر، قدرت بیان و هنر سخنوری از هر چیز مادی ارزش بیشتری دارد.
مثل شد ز فردوسی نامداربه شهنامه گنجینهٔ سهل بار
هوش مصنوعی: فردوسی نامی معروف و بزرگ است که در اثرش به نام "شهنامه" یک گنجینه ارزشمند از داستانها و تاریخ را به راحتی ارائه داده و به زیبایی روایت کرده است.
چو این بود رسم گران‌مایگانکه دادند گنجی بهر شایگان
هوش مصنوعی: اگر اینگونه باشد که افراد با ارزش و با ثروت، پاداشی به کسانی که شایسته هستند، عطا کنند.
نه مازان بزرگان به همت کمیم!کز ایشان علم بود ما عالمیم!
هوش مصنوعی: ما به بزرگی و دانش بزرگترها نمیرسیم، اما به خاطر آموختن از آنها، ما هم دانشمند هستیم.
خدا داده زان‌ها که در عالم استبه گنجینهٔ ما چه مایه کم است؟؟
هوش مصنوعی: خداوند به ما نعمتهایی داده که در کل دنیا وجود دارد؛ پس چرا ما باید فکر کنیم که چیزهای کمی داریم؟
به خواهنده بخشش چرا کم دهیم؟!اگر دست شد، هر دو عالم دهیم!
هوش مصنوعی: اگر کسی چیزی را بخواهد، چرا باید کم بدهیم؟ اگر دستمان باز باشد، هر دو جهان را هم میدهیم!
نبوده است شاهی به زیر فلککه ده لک دهد سکه یابیست لک
هوش مصنوعی: هیچ پادشاهی در زیر آسمان وجود نداشته که به کسی ده لک سکه بدهد، مگر اینکه او خود در یافتن و جمعآوری ثروت مهارت داشته باشد.
نخست آن جهان شاه داد این صلاکه او بود دنیا و دین را علاء
هوش مصنوعی: نخستین کسی که این ندا را به گوش مردم رساند، شاه آن جهان بود که او در حقیقت نمایندهی برتری دنیا و دین به شمار میرفت.
دهش بیش از اندازه زو گشت عامولیکن شد از من که قطبم تمام!
هوش مصنوعی: بیش از حد به مردم بخشش کردم و به طور عمومی شناخته شدم، اما من به مقام و مرتبهای رسیدم که در اوج هستم.