غزل شمارهٔ ۱۶۸
هوش مصنوعی: این شعر به وحدت وجود و عدم وجود غیر از خدا اشاره دارد. شاعر بیان میکند که در عالم وجود هیچ کس و هیچ چیز دیگری جز یار اصلی (خدا) وجود ندارد و همه چیز دیگر فانی است. او از مخاطب دعوت میکند که با چشم دل به حقیقت بنگرد و ببیند که تنها درخشان و باقی، خداوند است. از دیدگاه شاعر، همه چیز به خدا وابسته است و هیچکس نمیتواند به غیر او تکیه کند. همچنین به این نکته تأکید میشود که دلبستگی به امور فانی، انسان را از درک حقیقت بازمیدارد. در نهایت، شاعر میگوید که تنها کسی که میتواند عمق سخنان او را درک کند، خود خداست.
غیردلدار وفا دار کسی دیگر نیست نیست اغیار به جز یار کسی دیگر نیست
هوش مصنوعی: عشق و وفا فقط در دل یار واقعی وجود دارد و هیچ کسی غیر از او نمیتواند چنین احساسی داشته باشد. در حقیقت، هیچ شخص دیگری نمیتواند به اندازه یار، وفادار و صمیمی باشد.
نیست در راسته بازار جهان غیریکی خویشرا اوست خریدار کسی دیگر نیست
هوش مصنوعی: در مسیر زندگی، هر کس تنها خودش را میشناسد و هیچکس دیگری در این بازار بزرگ، خریدار او نیست.
دیده دل بگشا تا که به بینی بعیان که به جز واحد قهار کسی دیگر نیست
هوش مصنوعی: چشمان دل را بگشا تا حقیقت را ببینی؛ تنها وجودی که هست و از همه چیز قویتر است، همان یگانه قدرت مطلق است.
اوست باقی و دگرها همه دروی فانی اوست در جمله نمودار کسی دیگر نیست
هوش مصنوعی: او باقی و پایدار است و همهی دیگران زودگذر و فانیاند. او در تمام جلوهها و نمودهاست و هیچ کس دیگری وجود ندارد که با او برابر باشد.
اهل عالم همه مستند زصهبای فنا غیر آن ساقی هشیار کسی دیگر نیست
هوش مصنوعی: تمامی مردم جهان تحت تأثیر زوال و فنا هستند و در این میان تنها همان ساقی هوشیار که از این حالت مستثنی است، وجود دارد.
چشم بر هر چه گشودیم ندیدیم جز او شد یقین آنه درین دار کسی دیگر نیست
هوش مصنوعی: هر چیزی را که نگاه کردیم، جز او را ندیدیم. این باعث شد که مطمئن شویم در این دنیا کسی غیر از او وجود ندارد.
هانکه بازی ندهد عشوه بیگانه ترا آشنا اوست جز او یار کسی دیگرنیست
هوش مصنوعی: مراقب باش که زیبایی و عشوههای یک بیگانه تو را فریب ندهد، زیرا او فقط یک آشناست و غیر از او هیچ یاری برای تو وجود ندارد.
کو کسی تا که کند غور سخنهای مرا بجز از صاحب گفتار کسی دیگر نیست
هوش مصنوعی: کسی پیدا نمیشود که به عمق صحبتهایم پی ببرد، جز خود صاحب سخن.
فیض از صاحب گفتار مزن دم زنهار غیر دیّار در این دار کسی دیگر نیست
هوش مصنوعی: در این دنیا به جز وجود الهی، کسی دیگر نیست که ارزش گفتار و هدایت داشته باشد. پس نباید با کلمات دیگران دلخوش کرد و بهتر است به صاحب اصلی وجود توجه کرد.