غزل شمارهٔ ۳۷۳
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به حال و هوای عشق و درد ناشی از آن می‌پردازد. او می‌گوید که غم عشق محبوب، سنگین و طاقت‌فرساست و هیچ چیز در جهان ارزشمندتر از عشق او نیست. شاعر به ناتوانی انسان در برابر عشق اشاره می‌کند و می‌گوید که حتی عافیت و آرامش هم در سایه این عشق معنا ندارد. اگرچه ممکن است بزرگ‌ترین خوشی‌ها در پی عشق باشد، اما غم و حسرت نیز غیرقابل اجتناب است. در نهایت، شاعر بر اهمیت طلب و جستجوی عشق تأکید می‌کند و می‌گوید این جستجو خود ارزشمند است، حتی اگر نتیجه‌اش بیهوده به نظر برسد.
چون غم غم عشق تو بود زار توان بودچون عز همه عزّ تو بود خوار توان بود
هوش مصنوعی: وقتی غم عشق تو وجود دارد، باید زار و نزار بود. زیرا وقتی عزت تو در میان باشد، دیگر خوار و ذلیل نمیتوان بود.
بازار جهان را چو غمت نیست متاعیهرچند فروشند خریدار توان بود
هوش مصنوعی: اگر در دنیا ناراحتی تو وجود نداشته باشد، هر چند که کالاهای زیادی وجود داشته باشد، خریدار واقعی برای آنها نخواهی یافت.
گر عافیت اینست که این پنجه آن راستشکرانه بیماری بیمار توان بود
هوش مصنوعی: اگر آرامش و خوشبختی این است که این دست راست، شکر و سپاس از بیماری را بر عهده دارد، پس این بیمار توانسته است به خوبی از این نعمت بهره برده و قدردانی کند.
یکذره گر از مهر تو ناید بدل و جانبر هر دو جهان قاسم انوار توان بود
هوش مصنوعی: اگر حتی اندکی از محبت تو به دل و جانم نرسد، برای من در هر دو جهان نورانیترین قاسم خواهد بود.
یکدم گر از آن زلف دو تا بوی توان بردعمری دو جهان را همه عطار توان بود
هوش مصنوعی: اگر برای یک لحظه از آن زلفهای زیبا بویی استشمام کنی، تمام عمر دو جهان را میتوانی به دست آورده و شغف عطار را تجربه کنی.
در میکده لطف تو بی‌خویش توان زیستدر مصطبهٔ قهر تو هشیار توان بود
هوش مصنوعی: در میکده به سبب محبت تو، انسان بینیاز از خودخواهی میتواند زندگی کند، اما در جایگاه قهر و خشمت، کسی نمیتواند با هوشیاری و آگاهی دوام بیاورد.
در حضرت قهر تو خطائی نتوان کرددر مشهد عفو تو خطاکار توان بود
هوش مصنوعی: در جایی که خشم تو حاکم است، هیچ کس نمیتواند اشتباهی مرتکب شود، اما در مکان بخشش تو، حتی گناهکاران نیز میتوانند امید عفو داشته باشند.
گر باغ تماشای ترا در نگشایددر حسرت آن در پس دیوار توان بود
هوش مصنوعی: اگر به باغ زیبای تو دسترسی پیدا نکنم، در آرزوی آن پشت دیوار میتوان من نیز ماند.
گر روی تو در خواب نمایند بعشاقحاشا دمی از شوق تو بیدار توان بود
هوش مصنوعی: اگر چهرهات در خواب به عاشقان نشان داده شود، هرگز نمیتوانند از شوق تو حتی یک لحظه بیدار بمانند.
چون ناصر مستان ز خود رسته تو باشیمنصور توان بودن و بردار توان بود
هوش مصنوعی: اگر ناصر به مستان پیوسته باشد و از خود رسته باشد، تو نیز میتوانی به مانند منصور قدرتمند و توانا باشی و قدرت را به دست بگیری.
ای فیض طلب کن که طلب چون طلب اوستگر بیهده باشد که طلب کار توان بود
هوش مصنوعی: ای کسی که به دنبال فیض هستی، بدان که طلب تو باید مانند طلب او باشد. حتی اگر این جستجو بیهوده به نظر برسد، تو باید همانند کسی که در پی رسیدن به اوست تلاش کنی.