غزل شمارهٔ ۴۴۲
هوش مصنوعی: این شعر به بیان هدف‌ها و مقاصد عارفانه‌ای می‌پردازد که شاعر به دنبال آنهاست. شاعر آمده است تا به سوزاندن جبر و اختیار بپردازد و نور توحید را آشکار کند. او می‌خواهد خود را فانی کند تا در حقیقت باقی بماند و معانی پنهان را به نمایش بگذارد. می‌خواهد باده‌های کهنه را باز کند و به سرِ رندان بدمد تا از نخوانی و غفلت خارج شوند.
شاعر در جستجوی منبع هستی و علت مستی و شور درونی خود است و می‌خواهد آگاهی را به انسان‌ها منتقل کند. وی بر این باور است که بازگشت به عالم وجود و زندگی، برای زنده کردن روح و بیداری مردگان ضروری است. در نهایت، شاعر در پی جمع‌آوری و جمع‌کردن انسان‌ها با فیض و برکاتی است که از معنویت به دست می‌آید.
آمدم کآتش زنم در بیخ جبر و اختیارتا بسوزد شرک و گردد نور توحید آشکار
هوش مصنوعی: به اینجا آمدهام تا به ریشه جبر و اختیار آتش بزنم، تا بدینوسیله شرک از بین برود و نور یکتایی خداوند نمایان شود.
آمدم تا خویش را بر لا و بر الا زنمتا نماند غیر یار اغیار گردد تار و مار
هوش مصنوعی: من آمدم تا خودم را بر سر دو راهیهای زندگی قرار دهم و تنها عشق را انتخاب کنم، به گونهای که هیچ چیز و هیچ کس غیر از دوست واقعیام باقی نماند و همهچیز نابود شود.
آمدم فانی شوم در ساقی جام الستتا بقا یابم بدان ساقی بمانم پایدار
هوش مصنوعی: من به سراغ ساقی آمدهام تا در او محو شوم و از طریق او به جاودانگی برسم و به همین خاطر، میخواهم در کنار او باقی بمانم و پایدار بمانم.
آمدم تا سر گشایم باده‌های کهنه راتا نماند در میان عاقلان یک هوشیار
هوش مصنوعی: من به اینجا آمدهام تا رازهای قدیمی را فاش کنم و نمیخواهم در بین افراد عاقل کسی باشد که از آنچه در دل دارم، آگاهی داشته باشد.
آمدم تا توپهای خشک و مغزان بشکنمتلخشان شیرین کنم زین آب تلخ خوشکوار
هوش مصنوعی: من به این دنیا آمدهام تا سختیها و مشکلات را از بین ببرم و تلخیهای زندگی را به شیرینی تبدیل کنم.
آمدم تا بر سر رندان بریزم بادهاتا نه در میخانها مخمور ماند نی خمار
هوش مصنوعی: به این دلیل به میخانهها آمدهام که به رندان سر بزنم و بادها را بر آنها بوزانم تا هیچکس در میخانهها نه بیحال بماند و نه مست.
آمدم بر گیرم از روی معانی پرده‌هاتا شو اسرار پنهان بر خلایق آشکار
هوش مصنوعی: من آمدهام تا از لابهلای معانی پردهها پرده بردارم و رازهای نهان را برای مردم فاش کنم.
آمدم پس میروم تا منبع هر هستیتا به بینم ز آینه آغاز کار انجام کار
هوش مصنوعی: به اینجا آمدهام و دوباره میروم تا به منبع تمام وجود برسیم و ببینم که چگونه از آینه، آغاز و پایان کار نمایان میشود.
میروم تا باز جویم معدن این شور و شراز کجا این مستی آمد چیست اصل این خمار
هوش مصنوعی: من میروم تا ببینم منشأ این هیجان و اشتیاق از کجاست، و اینکه این حالت مستی چگونه به وجود آمده و ریشهاش چیست.
میروم تا باز جویم اصل این جوش و خروشتا مگر واقف شوم از منبع این چشمه سار
هوش مصنوعی: به سفر میروم تا منبع این هیجان و شور را بیابم و شاید از سرچشمه این جویبار مطلع شوم.
تا به بینم باده و مستی و مستی بخش رامی کدام و چیست مستی کیست آنجا میگسار
هوش مصنوعی: میخواهم ببینم که نوشیدنی و حالت مستی و کسی که این حالت را ایجاد میکند چه ویژگیهایی دارد. من در جستجوی آن هستم که کیست که در اینجا مشغول نوشیدن است.
میروم تا باز بینم روح را ماوا کجاستاز کجا آمد کجا خواهد گرفت آخر قرار
هوش مصنوعی: به سفر میروم تا دوباره ببینم روح در کجا سکونت دارد، از کجا آمده و در نهایت کجا آرام خواهد گرفت.
باز می‌آیم بدینجا تا نشان‌ها آورماز دیار شهریار و شهریاران دیار
هوش مصنوعی: من دوباره به اینجا برمیگردم تا نشانههایی از سرزمین پادشاهان و فرمانروایان آنجا بیاورم.
باز می‌آیم که تا آگه کنم زان رازهاآنکه را نبود خبر از کار سر و از سرکار
هوش مصنوعی: من دوباره برمیگردم تا به کسی که از اسرار و کارهای پنهانی خبر ندارد، اطلاعاتی بدهم و او را آگاه کنم.
باز می‌آیم که نگذارم به عالم کج رویرهزنانرا رهبرانیم رهروانرا راهوار
هوش مصنوعی: من دوباره برمیگردم تا مانع شوم که در این دنیا حق و باطل به هم بیفتد و راهزنان را به عنوان رهبر معرفی کنند و راستان را از راه درست منحرف سازند.
باز می‌آیم که تا ارواح در ابدان دمممردگانرا زنده سازم در دم اسرافیل وار
هوش مصنوعی: من دوباره به دنیا باز میگردم تا با دمیدن در کالبدها، روح مردگان را زنده کنم، مانند دمیدن در صور اسرافیل.
باز می‌آیم که تا از خود نمایم رستخیزتا شود سر قیامت هم در اینجا آشکار
هوش مصنوعی: من دوباره بازخواهنده آمد تا خود را نشان دهم و به تجدید حیات بپردازم، تا روز قیامت هم در این مکان نمایان شود.
باز می‌آیم که تا با فیض گیرم الفتیتا کنم جمعیتی حاصل ز بود مستعار
هوش مصنوعی: من دوباره می‌آیم تا از نعمتها بهرهمند شوم و محبت و دوستی ایجاد کنم تا به اینگونه جمعیتی بسازم که از وجود معنوی و الهی الهام گرفته شده باشد.