غزل شمارهٔ ۵۱۶
هوش مصنوعی: این شعر به نقد زندگی دنیوی و دغدغه‌های آن می‌پردازد. شاعر می‌گوید کسانی که به رسوم دنیا اهمیت می‌دهند، از درد و رنج خود غافل‌اند و بار ننگ و عار را بر دوش می‌کشند. او تاکید می‌کند که وقتی دل پر از غم دنیا شود، جایی برای دین و معنویت باقی نمی‌ماند. زندگی انسان‌ها در اثر مشغولیت‌های دنیا به خطر می‌افتد و در نهایت وقتی عمر به پایان می‌رسد، انسان‌ها متوجه می‌شوند که چقدر وقت را هدر داده‌اند. در نهایت، شاعر به بی‌فایده بودن نصیحت‌های واعظان برای افرادی که درگیر دنیای فانی‌اند اشاره می‌کند و به آن‌ها توصیه می‌کند که برای بهبود زندگی خود تلاش کنند.
هرکه جا داد او رسوم اهل دنیا در دماغاز شراب خون دل هر دم کشد چندین ایاغ
هوش مصنوعی: هر کسی که عادات و خواستههای دنیایی را در ذهن خود جا دهد، به طور مداوم از درد و غم دل خود مینوشد و از آن شراب تلخ میکشد.
آنکه بار ننگ و عار ابلهان گیرد بدوشاو الاغ است او الاغ است او الاغ است او الاغ
هوش مصنوعی: کسی که تحمل عواقب نادانی و احمقانه دیگران را به دوش میکشد، شبیه به الاغ است. او به خاطر این بارآوری و باركشندگی، در واقع به واقعیّت الاغ مفهومش نزدیکتر است.
دل چو پر شد از غم دنیا نماند جای دینشغل دنیا کی گذارد بهر دینداری دماغ
هوش مصنوعی: وقتی دل انسان از غم و مشکلات دنیایی پر شود، دیگر جایی برای ایمان و دین باقی نمی‌ماند. در چنین حالتی، مشغولیات دنیوی اجازه نمیدهند که فرد به فکر مسائل دینی و معنوی باشد.
در کمین عمر بنشسته است دزدی هر طرفاز زن و فرزند و مال و خانه و دکان و باغ
هوش مصنوعی: زندگی و عمر انسان تحت تهدیدهای متعدد قرار دارد؛ خطراتی از سوی دزدان و مشکلاتی که ممکن است از هر سو به خانواده، اموال، خانه، و حتی باغ و بازار چنگ بیندازند.
آنزمان آگه شود کز عمر ماند یکنفسبر زبان واحسرتا و بر دل و جان درد و داغ
هوش مصنوعی: زمانی ممکن است انسان متوجه شود که از عمرش تنها یک نفس باقی مانده و در این لحظه، حسرت و درد و غمی عمیق بر دل و جانش حاکم میشود.
پیر شد آن بوالهوس گوید جوانم من هنوزکار خواهم کرد زیر پس عمر بگذارد بلاغ
هوش مصنوعی: آن مرد سالخورده که همیشه به لذات و خوشگذرانیها فکر میکرد، همچنان مدعی جوانی است و می‌گوید هنوز فرصت اقدامات و کارهای زیادی دارد، در حالی که عمرش به پایان رسیده است.
ریش مردک شد سفید و ماند از آن ده موسیهگوید او هست این دو رنگ از ریش خود گیرد کلاغ
هوش مصنوعی: موهای ریش این مرد به سفید تغییر رنگ داده، و در ده موسیه میگویند که او به همین دلیل از ریش خود یاد می‌کند. کلاغ به رنگهای مختلف خود از ریش او الهام میگیرد.
ابلهانرا واعظی کردن نه کار تست فیضکار خود نیکو کن و می دار از عالم فراغ
هوش مصنوعی: سخن گفتن با نادانان و راهنمایی آن‌ها کار سادهای نیست. بهتر است بر روی کارهای خوب خود تمرکز کنی و از دنیا فاصله بگیری.