غزل شمارهٔ ۶۴۲
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بیان قدرت و قابلیت‌های خود در تبدیل و تغییر جهان می‌پردازد. او می‌گوید می‌تواند از اشک خود دریا بسازد، کوه‌ها را صحرا کند و با نفس خود جهانی را ایجاد کند. او به آتش محبت در دلش اشاره می‌کند که می‌تواند هفت دوزخ را بسوزاند و با علم خود به بهشت دست یابد. شاعر بیان می‌کند که می‌تواند از زمین به آسمان برود و عالم را آباد کند، همچنین از قدرت الهی اشاره می‌کند که می‌تواند شیطان را از انسان دور کند و از کلمات خود هزاران کتاب علم بیرون بکشد. در نهایت، او به جستجوی کمال و عزلت برای دریافت فیض الهی اشاره می‌کند.
میتوانم ز آب دیده دشت را دریا کنمیا ازین سیل دما دم کوه را صحرا کنم
هوش مصنوعی: میتوانم با اشکهایم دشت را به دریا تبدیل کنم یا با این سیل، کوه را به بیابان تبدیل کنم.
میتوانم بر کنم از سینه آه آتشیننه فلک را در نفس یک تودهٔ غبرا کنم
هوش مصنوعی: میتوانم از عمق وجودم آهی سوزان و آتشین بیرون ببرم که حتی آسمان را در یک دم به لرزه درآورد.
دست اگر از دیده برگیرم نفس را سر دهمز آب و آتش میتوانم عالمی را لا کنم
هوش مصنوعی: اگر دستم را از چشم بپوشم، ممکن است جانم را از دست بدهم، زیرا با وجود آب و آتش، میتوانم جهانی را تحت تأثیر قرار دهم.
از محبت هست پنهان در دل من آتشیهفت دوزخ سوزد از زان درهٔ پیدا کنم
هوش مصنوعی: در قلب من، از عشق، آتشی نهفته است که چنان سوزان است که می‌تواند حتی دوزخ را هم بسوزاند. از این درهای که دیده میشود، میخواهم آن آتش را نمایان کنم.
هست جانم قابل اسرار علم من لدنمی‌توانم خویش را تا جنت الماوا کنم
هوش مصنوعی: جان من قابلیت درک اسرار علم را دارد و از این رو میتوانم خود را به بهشت جاودان برسانم.
میتوانم از زمین بر کام دل گامی نهمگام دیگر بر فراز چرخ هفتم جا کنم
هوش مصنوعی: میتوانم از زمین به آرزوهایم دست یابم و سپس در مکانهای بالاتر و دورتر نیز قدم بگذارم.
میتوانم عالمی آباد کردن از نفسروی دلرا گر بسوی خواجهٔ بطحا کنم
هوش مصنوعی: اگر بخواهم میتوانم با زیبایی و جذابیت چهرهام جهانی را بسازم، به شرطی که توجه و محبت کسی مثل خواجهٔ بطحا را جلب کنم.
تو بچشم کم مبین در من عصای موسیمخویش را چون افکنم بر خاک اژدرها کنم
هوش مصنوعی: به چشم خود به من کمتوجهی کن، چون عصای موسی را بر زمین بیفکنم، میتوانم اژدها را نابود کنم.
میتوانم هر دو عالم را بیکدم در کشماز ولایات علی گر نکتهٔ پیدا کنم
هوش مصنوعی: من میتوانم با یک نفس همه چیز را به دست آورم اگر نکتهای ارزشمند و پنهان از ولایت علی پیدا کنم.
ذوالفقار مهر او بیرون کشم چون از غلافشر ابلیس از سر فرزند آدم وا کنم
هوش مصنوعی: من شمشیر مهر او را از غلاف بیرون میآورم، همانطور که شر ابلیس را از سر فرزندان آدم دور میکنم.
از حدیث جانفزایش یکسخن چون بشنوممیتوانم صد کتاب علم از آن انشا کنم
هوش مصنوعی: وقتی از داستانی که جان را زنده می‌کند، یک جمله بشنوم، میتوانم از آن صد کتاب علم و دانش بنویسم.
از کتاب فضلش ار یکحرف آرم بر زبانعالمی در مهر او آشفته و شیدا کنم
هوش مصنوعی: اگر فقط یک کلمه از فضائل او را بر زبان بیاورم، جهانی را در عشق و شیدایی نسبت به او دچار طوفان و آشفتگی خواهم کرد.
بسته گردد بر رخم درهای دوزخ یک بیکدر ثنای او دهانرا چون بحرفی وا کنم
هوش مصنوعی: زمانی که درهای دوزخ به روی من بسته شود، من در بیان ستایش او زبانم را مانند دروازهای که باز میشود، خواهد گشود.
میتوانم گشت واقف از رموز سرّ غیبگر ز خاک رهگذارش دیده را بینا کنم
هوش مصنوعی: اگر بتوانم دیدگاهم را باز کنم و از واقعیتهای پنهان آگاه شوم، میتوانم به رازهای ناشناخته پی ببرم.
وقت آن شدفیض گیرم ز اهل دنیا عزلتیلب ببندم چشم و گوش آخرت را وا کنم
هوش مصنوعی: زمان آن فرا رسیده که از دنیا و اهل آن فاصله بگیرم و در تنهایی فرو بروم. دلم نمیخواهد که صحبتی کنم و میخواهم چشم و گوشم را به سمت مسائل آخرت باز کنم.