غزل شمارهٔ ۶۸۷
هوش مصنوعی: این شعر با ناله و اندوه عمیق شاعر درباره درد و رنج‌های درونی‌اش سروده شده است. شاعر از اشک‌های خونی و اندوهی که بر دلش سنگینی می‌کند، سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که چگونه شرایط سخت زندگی او را به گریه و احساسی عمیق از ناامیدی و بیچارگی وادار کرده است. او همچنین به عذاب‌هایی که خود برای خود به وجود آورده، اشاره می‌کند و بیان می‌کند که احساس تنهایی و بی‌کسی می‌کند. در نهایت، او از بی‌توجهی دیگران به حالش و احساس نیاز به ابراز درد و رنج‌هایش صحبت می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که بیان این احساسات از طریق شعر و نوشتن، برایش تسکینی است.
بیا ای اشک خونین تا که بر بخت زبون گریمکشم آهی ز دل و ز ابر آزادی فزون گریم
هوش مصنوعی: بیا ای اشک‌های پر از غم، تا بر سرنوشت بدبخت خودم بگریم. از عمق دل نالهای میکشم و به اندازه ابر، بر آزادی و فارغبال بودنم گریه میکنم.
اگر منعم کند از گریه عقل مصلحت بینمز کیشش رو بگردانم بفتوای جنون گریم
هوش مصنوعی: اگر عقل اجازه ندهد که بگریم، به خاطر مصلحت خودش، از آن کسی که مانع من میشود دوری میکنم و بر اساس احساسم که به من می‌گوید بگریم، این کار را انجام میدهم.
دمی با خویش پردازم بآه و ناله در سازمبجان آتش در اندازم باحوال درون گریم
هوش مصنوعی: مدتی را به خاطر خودم غمی میخورم و با ناله و گریه، درد و رنج‌های درونم را به نمایش میگذارم. در دل آتش عشق میسوزم و وضعیت درونم را بیان میکنم.
بسی تنگ آمدم زین تنگنای دهر پر وحشتفلک خواهم که بشکافد درو با موسعون گریم
هوش مصنوعی: من از این تنگنای ترسناک و سخت زندگی بسیار خسته و دلگیر هستم و میخواهم که آسمان، به این تنگی را بشکافد و راهی گسترده به من بدهد تا بتوانم با صدای بلند گریه کنم.
ز دست خود در آزارم که محنت را سزاوارمبلای خود خودم هم خود بخود بر نفس دون گریم
هوش مصنوعی: من از دست خودم در رنج هستم، چون سزاوار درد و محنت هستم. برای خودم مشکلساز شدهام و به طور طبیعی بر ضعف خودم میگریم.
خودم محبوس و خود محبس ندارم شکوهٔ از کسبپای خویش ماندم بس ز دست خویش خون گریم
هوش مصنوعی: من خود در بند و محبوس هستم و هیچ بهانهای برای گلایه از دیگران ندارم. در اینجا فقط به خودم متکیام و از دست خودم بسیار رنج میبرم، به حدی که اشک میریزم.
به ننماید رخم جانان که چشم پاک می‌بایدتریهم ینظرون خوانم ز هم لا یبصرون گریم
هوش مصنوعی: خداحافظی با محبوب سخت است، چرا که اگر چهرهام را نشان ندهد، از او دوریام را احساس میکنم. در این تاریکی، تنها میتوانم به یادش گریه کنم.
کسی حالم نمیپرسد و گر پرسند میخندندگه از لاینطقون نالم گهی از ینطقون گریم
هوش مصنوعی: کسی حال مرا نمیپرسد و اگر هم بپرسند، به تمسخر میخندند. گاهی از درد و بیزبانی به ناله میآورم و گاهی از درد دل، اشک میریزم.
ز بس خون جگر می‌آیدم از دیدهٔ گریاندوصد چشم دگر خواهم که بر زخم درون گریم
هوش مصنوعی: از شدت درد و جراحتی که دارم، آنقدر اشک ریختهام که میخواهم دوصد چشم دیگر هم داشته باشم تا بر زخمهای درونم بگریم.
مرا از خویش غافل بودن اولی‌تر بود زیرانظر بر حال خود چون افکنم باید که خون گریم
هوش مصنوعی: بهتر است از خود غافل باشم، زیرا اگر به وضعیت خودم توجه کنم، باید از شدت ناراحتی اشک بریزم.
قلم را فیض سوز این سخنها گریه می‌آردزبان لوح هم گوید که از ما یسطرون گریم
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وقتی انسان به سخنان عمیق و پرمحتوا فکر می‌کند، حتی قلم نیز احساساتی میشود و میخواهد بگرید. همچنین، لوح (محل نوشتن یا کاغذ) نیز به نوعی احساس می‌کند که هنگامی که نوشتههایش را میبیند، تحت تأثیر قرار میگیرد و گویی به حسرت و اندوه میافتد.